HABARI

SIASA

ELIMU

Recent Posts

RUKWA MBIONI KUNUFAIKA NA UMEME WA GRIDI YA TAIFA BAADA YA KUKAMILIKA KWA MRADI WA TAZA

November 12, 2026 Add Comment



📌 Utekelezaji Mradi wa TAZA wafikia asilimia 95

📌 Ili kuukamilisha mradi kutakuwa na katizo la muda la umeme Novemba 14 na 15 katika baadhi ya maeneo ya Kanda ya Kaskazini, Magharibi na Ziwa.


Na Mwandishi Wetu, Dodoma


Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) limefikia hatua muhimu katika utekelezaji wa Mradi wa Usafirishaji Umeme wa Tanzania na Zambia (TAZA), ambao sasa umefikia asilimia 95 ya utekelezaji na unatarajiwa kuiwezesha Rukwa kuunganishwa na gridi ya Taifa ifikapo Desemba 5, 2026, hatua itakayoboresha upatikanaji na uhakika wa huduma ya umeme mkoani humo.

Mradi huo utaiwezesha Rukwa kuacha kutegemea umeme kutoka Zambia na badala yake kupata umeme kupitia gridi ya Taifa ya Tanzania. Hatua hiyo ni muhimu katika kuimarisha usalama wa upatikanaji wa nishati, kuunga mkono ukuaji wa shughuli za kiuchumi na kijamii na kufungua fursa zaidi za maendeleo kwa wananchi na wawekezaji.

Ili kufanikisha hatua za mwisho za mradi huo, TANESCO imetangaza kuwapo kwa katizo la muda la umeme Novemba 14 na 15, 2026, katika baadhi ya maeneo ya Kanda ya Kaskazini, Magharibi na Ziwa, kuanzia saa 12:30 asubuhi hadi saa 11:30 jioni kwa kila siku.

Akizungumza na waandishi wa habari jijini Dodoma leo, Novemba 12, 2026, Naibu Mkurugenzi Mtendaji wa Usambazaji Umeme, Mhandisi Timothy Mgaya, amesema katizo hilo ni sehemu ya maandalizi ya kitaalamu yanayohitajika ili kuwezesha mkandarasi kukamilisha kazi zilizobaki na kuiweka miundombinu katika hali ya utayari wa kuanza kutumika.

“Kazi ilipofikia inatulazimu kuzima umeme kwa siku ya Jumamosi na Jumapili katika mikoa ya Kanda ya Kaskazini, Kanda ya Magharibi na Kanda ya Ziwa ili kumruhusu mkandarasi kumalizia kazi,” amesema Mhandisi Mgaya.

Mikoa itakayoathirika na katizo hilo ni Singida, Manyara, Arusha, Kigoma, Kagera, Tabora, Shinyanga, Simiyu, Geita, Mwanza na Mara.

Ameongeza kuwa TANESCO imejipanga kuhakikisha kuwa taarifa kwa wateja wake zinawafikia wateja wake na kazi hizo zinakamilika ndani ya muda uliopangwa ili kupunguza usumbufu kwa wananchi na kurejesha huduma kwa wakati.

Akifafanua manufaa ya mradi huo, Meneja wa Mradi wa TAZA, Mhandisi Deogratius Nyamtumbaga, amesema kukamilika kwa mradi kutaiwezesha Rukwa kupata umeme kutoka katika gridi ya Taifa ya Tanzania badala ya kutegemea umeme unaotoka Zambia kama ilivyo sasa.

“Hadi kufikia Desemba 5, 2026, Mkoa wa Rukwa utakuwa umeunganishwa kwenye gridi ya Taifa,” amesema Mhandisi Nyamtumbaga.

Mradi wa TAZA unahusisha ujenzi wa njia ya kusafirisha umeme wa msongo wa kilovolti 400 kutoka Iringa hadi Sumbawanga mkoani Rukwa. Miundombinu hiyo itaongeza uwezo wa usafirishaji wa umeme na kuimarisha mfumo wa usambazaji wa nishati nchini.

Kukamilika kwa mradi huo ni hatua muhimu katika kuimarisha miundombinu ya nishati nchini, kuongeza uhakika wa upatikanaji wa umeme na kuweka mazingira bora ya uwekezaji, uzalishaji na ukuaji wa uchumi.



WATUMISHI WA REA WATAKIWA KUIMARISHA NIDHAMU,,UWAJIBIKAJI NA UTUNZAJI WA RASILIMALI

November 12, 2026 Add Comment


📌 Mha. Saidy awataka watumishi kuzingatia weledi, uadilifu na matumizi sahihi ya rasilimali za Wakala.


📌 Msangira: Baraza la Wafanyakazi ni chachu ya mafanikio katika utekelezaji wa miradi ya REA.


📍 Arusha


Mkurugenzi Mkuu wa Wakala wa Nishati Vijijini (REA), Mha. Hassan Saidy, amewataka watumishi wa Wakala kuimarisha nidhamu, uwajibikaji na utunzaji bora wa rasilimali za taasisi ili kuongeza ufanisi katika utekelezaji wa miradi ya nishati vijijini na kuboresha huduma kwa wananchi.

Akizungumza leo Novemba 12, 2026 wakati wa Kikao cha Nne cha Baraza la Pili la Wafanyakazi wa REA, kinachofanyika mkoani Arusha, Mha. Saidy, ambaye pia ni Mwenyekiti wa Baraza hilo, amesema nidhamu, uadilifu na uzingatiaji wa sheria, kanuni na taratibu za utumishi wa umma ni misingi muhimu katika kujenga taasisi imara na yenye ufanisi.

Amesisitiza kuwa kila mtumishi ana wajibu wa kutekeleza majukumu yake kwa weledi, ubunifu na kujituma, akieleza kuwa REA imepewa dhamana kubwa ya kuhakikisha huduma za nishati zinawafikia wananchi wa maeneo ya vijijini, yakiwemo maeneo yenye changamoto za kijiografia na miundombinu.

Aidha, Mha. Saidy amewataka watumishi kuhakikisha rasilimali za Wakala, zikiwemo fedha, magari, majengo na vifaa vya ofisi, zinatunzwa na kutumika kwa uangalifu, uwazi na kwa malengo yaliyokusudiwa ili kuongeza tija na thamani ya fedha katika utekelezaji wa shughuli za taasisi.

Katika hatua nyingine, amesema Menejimenti ya REA itaendelea kuboresha mazingira ya kazi na kuzingatia maslahi ya watumishi, huku akisisitiza umuhimu wa mshikamano, ushirikiano na mawasiliano mazuri kati ya watumishi na Menejimenti katika kufanikisha malengo ya Wakala.

Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Utawala na Rasilimali Watu wa REA, Renatus Msangira, amesema Baraza hilo ni fursa muhimu ya kuimarisha ushirikiano kati ya Menejimenti na watumishi, kujadili masuala mbalimbali ya kiutendaji na kuweka mikakati ya kuongeza ufanisi katika utekelezaji wa majukumu ya Wakala.

Ameeleza kuwa kupitia mijadala na maazimio ya Baraza hilo, REA itaendelea kuimarisha utendaji kazi, kuongeza tija na kujijenga kuwa miongoni mwa taasisi bora nchini katika utoaji wa huduma kwa wananchi.

Baraza la Wafanyakazi wa REA ni jukwaa la kisheria linalowakutanisha wawakilishi wa watumishi na Menejimenti kwa lengo la kujadili maendeleo ya taasisi, maslahi ya wafanyakazi, changamoto za kiutendaji na mikakati ya kuboresha huduma, sambamba na kuimarisha uwajibikaji na ushirikishwaji katika maamuzi ya taasisi.



MKUYU AFRICA, DAMAC ZAUNGANA KUSAIDIA WATANZANIA KUMILIKI MAKAZI DUBAI

November 12, 2026 Add Comment

 

Kampuni ya Mkuyu Africa ya Tanzania imeingia katika ushirikiano wa kibiashara na kampuni ya kimataifa ya uendelezaji wa majengo ya DAMAC Properties ya Dubai, kwa lengo la kuwawezesha Watanzania kupata fursa za kumiliki nyumba na apartments za kisasa jijini Dubai, Falme za Kiarabu (UAE).

Ushirikiano huo unalenga kufungua milango ya uwekezaji wa kimataifa kwa wafanyabiashara, wafanyakazi na Watanzania wengine wenye nia ya kuwekeza katika sekta ya nyumba na majengo nje ya nchi.

Akizungumza mara baada ya kusainiwa kwa makubaliano hayo, Mkurugenzi Mtendaji wa Mkuyu Africa, Juneid Othman, alisema mpango huo utarahisisha upatikanaji wa nyumba Dubai kwa Watanzania bila kulazimika kusafiri kwenda nchini humo katika hatua za awali za ununuzi.

Alisema kupitia ushirikiano huo, Mkuyu Africa itakuwa kiungo kati ya wanunuzi wa Tanzania na DAMAC Properties kwa kuwaonyesha miradi na nyumba zilizopo sokoni, kuwaelekeza katika taratibu za ununuzi na kuwawezesha kukamilisha malipo.

“Tumekuwa tukishuhudia wawekezaji kutoka nchi za nje wakija kuwekeza Tanzania. Sasa kupitia ushirikiano huu kati ya Mkuyu Africa na DAMAC, Watanzania nao wanapata fursa ya kumiliki nyumba na apartments Dubai wakiwa hapa nchini,” alisema Juneid.

Alifafanua kuwa mnunuzi anaweza kuanza mchakato wa kumiliki nyumba kwa kulipa asilimia tano ya thamani ya nyumba husika, huku malipo yaliyobaki yakikamilishwa kwa mujibu wa masharti na ratiba ya malipo iliyokubaliwa, hadi hatua ya kukabidhiwa nyumba pamoja na nyaraka za umiliki zinazotakiwa kisheria nchini Dubai.

Juneid alisema lengo la mpango huo ni kupanua wigo wa Watanzania kushiriki katika uwekezaji wa kimataifa, hususan katika sekta ya nyumba na majengo, ambayo ni miongoni mwa maeneo yenye fursa za kukuza thamani ya mali na kupata mapato ya ziada.

Aliongeza kuwa katika kuwarahisishia wanunuzi kupata uzoefu wa moja kwa moja, Mkuyu Africa kwa kushirikiana na DAMAC imeweka utaratibu wa kugharamia safari za wanunuzi kwenda Dubai ili kutembelea miradi, kuona nyumba wanazokusudia kununua na kushiriki katika hatua za makabidhiano kwa mujibu wa makubaliano ya ununuzi.

Kwa upande wake, Meneja Mauzo na Mshauri wa Uwekezaji wa DAMAC Properties, Farah Al Hashimy, alisema kampuni hiyo ni miongoni mwa kampuni kubwa za uendelezaji wa majengo nchini Dubai, ikiwa na miradi mbalimbali ya makazi ya kisasa na ya kifahari, ikiwamo Chelsea Residences.

Alisema ushirikiano huo utaongeza fursa kwa Watanzania kupata huduma na taarifa kuhusu miradi ya DAMAC, huku ukiimarisha mahusiano ya kibiashara kati ya kampuni hizo mbili.

Aidha, ushirikiano huo unatarajiwa kuwa na manufaa ya pande mbili, kwa kuwa utarahisisha wawekezaji kutoka Dubai kuja kutafuta fursa za uwekezaji nchini Tanzania kupitia Mkuyu Africa, wakati Watanzania watapata fursa ya kuwekeza Dubai kupitia DAMAC Properties.

Hatua hiyo inaonekana kuwa sehemu ya juhudi za kuimarisha uhusiano wa kiuchumi na kibiashara kati ya Tanzania na mataifa ya nje, sambamba na fursa zinazotokana na sera za Serikali za kufungua nchi na kuvutia mitaji pamoja na uwekezaji wa kimataifa.
Meneja Mauzo na Mshauri wa Uwekezaji wa DAMAC Properties, Farah Al Hashimy, akizungumza wakati akiwaonyesha wandishi wa habari moja ya miradi ya kampuni hiyo nchini Dubai mara baada ya kusaini makubaliano ya kibiashara na mkurugenzi wa MKUYU Africa Juneid Othumani(kushoto) nchini Dubai hivi karibuni.

Meneja Mauzo na Mshauri wa Uwekezaji wa DAMAC Properties, Farah Al Hashimy, akizungumza wakati akiwaonyesha wandishi wa habari moja ya miradi ya kampuni hiyo nchini Dubai mara baada ya kusaini makubaliano ya kibiashara na mkurugenzi wa MKUYU Africa Juneid Othumani(kushoto) nchini Dubai hivi karibuni.

MHE.SALOME ATOA SIKU TANO KWA ETDCO KUKAMILISHA UJENZI WA KITUO CHA KUBORESHA HALI YA UMEME (AVR) NANYUMBU

November 12, 2026 Add Comment

Naibu Waziri wa Nishati, Mhe. Salome Makamba, ameiagiza kampuni tanzu ya TANESCO ya ETDCO kukamilisha ujenzi wa Kituo cha Kuboresha Hali ya Umeme (AVR) kilichopo Mangaka, Wilaya ya Nanyumbu mkoani Mtwara, ambacho kitaongeza nguvu ya  kuendesha mradi wa maji  na hivyo kuwawezesha wananchi kupata maji kwa ufanisi.

Kituo hicho cha AVR kinajengwa kwa lengo la kuimarisha kiwango cha volteji ya umeme unaosambazwa katika mradi wa maji wa Mangaka, hatua itakayosaidia mitambo ya kusukuma maji kufanya kazi kwa ufanisi na kuboresha upatikanaji wa huduma ya maji kwa wananchi.

Mhe. Salome ametoa agizo hilo leo, Novemba 12, 2026, wakati akikagua maendeleo ya ujenzi wa kituo hicho unaotekelezwa na Kampuni ya ETDCO.

Amesisitiza kuwa kazi zote zilizosalia zinapaswa kukamilishwa ndani ya muda alioutoa ili kituo hicho kianze kufanya kazi.

WAZIRI HOMERA AMPONGEZA RAIS SAMIA KUONGOZA KWA VITENDO AJENDA YA NISHATI SAFI YA KUPIKIA BARANI AFRIKA

November 12, 2026 Add Comment

📌Ataja matumizi ya nishati safi kupanda kutoka asilimia 6.9 mwaka 2021 hadi kufikia asilimia 28.6 mwaka 2025.


📌Wizara kuja na mkakati kabambe wa kuwawezesha vijana kutengeneza majiko banifu nchi nzima


📌TANESCO,REA na TPDC kuongeza kasi ya utoaji elimu na usambazaji wa majiko banifu na ya umeme


Waziri wa Nishati, Mhe Juma Homera, amempongeza Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa kuongoza jitihada za kuharakisha matumizi ya nishati safi ya kupikia nchini, akisema Tanzania imekuwa mfano wa kuigwa katika kuendeleza ajenda hiyo barani Afrika.

Waziri Homera alitoa pongezi hizo tarehe 11 Novemba wakati akitoa salamu za ukaribisho za Wizara ya Nishati kwa Rais Samia katika Mkutano wa Ngazi ya Juu kutangaza mafanikio ya mpito wa Nishati Tanzania na Matumizi ya Nishati Safi ya Kupikia katika Shule na Vituo vya Afya, uliofanyika pembezoni mwa COP31 jijini Antalya, Türkiye.

Alieleza kuwa chini ya uongozi wa Rais Samia, matumizi ya nishati safi ya kupikia nchini yameongezeka kutoka asilimia 6.9 mwaka 2021 hadi asilimia 28.6 mwaka 2025, hatua inayoonesha maendeleo katika utekelezaji wa Mkakati wa Taifa wa Nishati Safi ya Kupikia wa 2024–2034.


Mkutano huo uliwakutanisha viongozi wa Serikali, wadau wa maendeleo na taasisi za kimataifa kujadili mafanikio, fursa za uwekezaji na kuimarisha ushirikiano katika kuharakisha matumizi ya nishati safi ya kupikia.


Tanzania inalenga kuhakikisha asilimia 80 ya Watanzania wanatumia nishati safi ya kupikia ifikapo mwaka 2034.

MOROGORO IMEJIPANGA KULINDA VYANZO VYA MAJI

November 12, 2026 Add Comment

Mkuu wa Mkoa wa Morogoro Mhe. Queen Sendiga amesema atalinda vyanzo vya maji kwa nguvu na maarifa kwa kuishirikisha jamii kuhusu uhifadhi.

Amesema katika kikao na kamati ya Bunge ya Maji na Mazingira na kusisitiza hatua hiyo ni muhimu  ili kupunguza gharama ya kutibu maji na kuepuka athari za mabadiliko ya tabianchi.

Kaimu Mwenyekiti wa kamati  Mhe. Patrick Mwalunenge (Mb) amepongeza hatua hiyo na kusema vyanzo vya maji ni lazima kutunzwa ili miradi ya maji ilete matokeo katika jamii.

Amesema baada ya  kukagua mto Mvuha unaochangia maji kwa asilimia 22  katika mto Ruvu mkuu na kuona uvamizi na kazi za kibinadamu zinazofanyika kinyume na taratibu.

 Ameainisha kuwa kamati ya Maji na Mazingira itarudi  Mvuha baada ya siku 60 kujionea hatua zilizochukuliwa.

Amepongeza ujenzi wa miundombinu ya maji iliyowezesha uwepo wa mabirika ya mifugo na matumizi ya maji nyumbani.

Miongoni mwa maeneo ya mfano huo ni Bwakira chini, mtaa wa Usukumani Morogoro vijijini ambapo serikali imejenga mabirika matano na kijiji cha Dakawa ambapo tanki lenye uwezo wa kuhifadhi maji lita 225,000 limejengwa na linahudumia zaidi ya wakazi elfu sita pamoja na mifugo ambapo visima viwili vimechimbwa.

Mhe. Mwalunenge amefafanua kuwa mpango mahsusi wa kuwa na Gridi ya Taifa ya Maji unahitaji ushirikiano wa jamii .


Eneo la Ruvu ni moja ya dakio muhimu la maji katika kufanikisha azma ya serikali ya kuimarisha huduma ya majisafi kwa wakazi wa jiji la Dar es salaam na Pwani, ambapo maji yake yanategemewa kujaza bwawa la Kidunda linalojengwa hivi sasa utekelezaji wake ukiwa umeshavuka asilimia 50.


Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Maji na Mazingira imeipongeza Wizara ya Maji kwa ubunifu uliofanywa na Bonde la Wami Ruvu kwa kufanikisha huduma ya majisafi kwa wananchi na mifugo, hivyo kuepusha migogoro na uhakika wa usalama wa vyanzo vya maji.

KIPANGULA: MWONEKANO WA MWANDISHI HUJENGA IMANI

Kajunason November 11, 2026 Add Comment

 

Dar es Salaam. Waandishi wa Habari wametakiwa kujithamini kwa kuzingatia mwonekano, mwenendo na weledi katika utekelezaji wa majukumu yao, kwa kuwa namna wanavyojitambulisha inaweza kujenga au kupunguza imani ya vyanzo vya habari na jamii kwa ujumla.

Wito huo umetolewa leo, Novemba 11, 2026, na Kaimu Mkurugenzi Mkuu wa Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari (JAB), Wakili Patrick Anthony Kipangula, wakati akihitimisha mafunzo ya siku tatu kwa Waandishi wa Habari, watangazaji, waandaaji wa vipindi, wapiga picha na wahariri kutoka Azam Media.

Wakili Kipangula amesema mwonekano wa Mwandishi wa Habari si suala la mavazi pekee, bali ni sehemu ya utambulisho wa kitaaluma inayoweza kuathiri namna anavyopokelewa, kusikilizwa na kuaminiwa na vyanzo vya habari.

“Unapozungumza na chanzo chako cha habari, mwonekano wako unapaswa kumpa sababu ya kukusikiliza hata kabla hujaanza kuzungumza. Hali hiyo humjengea imani kuwa unauelewa wa jambo unalotaka kulizungumzia,” amesema Wakili Kipangula.

Amesisitiza kuwa Mwandishi wa Habari anapaswa kuvaa kulingana na mazingira na hadhi ya tukio analokwenda kuliripoti, hususan shughuli rasmi zinazohusisha viongozi wakuu wa Serikali na wageni wengine mashuhuri.

“Tunapozungumzia kujithamini kama Waandishi wa Habari, ni pamoja na kuzingatia tunavaa nini na tunakwenda wapi. Unapokwenda kwenye tukio maalumu linalohusisha viongozi wakuu, hakikisha unavaa kulingana na shughuli hiyo. Usivae kama unakwenda kuripoti shughuli za michezo uwanjani,” amesisitiza.

Ameeleza kuwa mwonekano usioendana na mazingira ya tukio unaweza kumfanya Mwandishi wa Habari ashindwe kutambulika kwa urahisi kuwa ni miongoni mwa watu wanaotekeleza majukumu rasmi, hali inayoweza kuathiri upatikanaji wa taarifa na utekelezaji wa kazi yake.

Katika hatua nyingine, Wakili Kipangula amezitaka taasisi za umma na binafsi kuwapa ushirikiano Waandishi wa Habari wanaofika katika taasisi hizo kwa ajili ya kukusanya taarifa, ili kuwawezesha kuandaa habari sahihi na zenye manufaa kwa umma.

Amesema Kifungu cha 7(1) cha Sheria ya Huduma za Habari kinatambua haki ya kukusanya na kusambaza habari na taarifa kwa mujibu wa sheria, hivyo ushirikiano kutoka kwa taasisi na vyanzo vya habari ni muhimu katika kuhakikisha jamii inapata taarifa sahihi, zilizothibitishwa na zenye maslahi mapana kwa Taifa.

“Waandishi wanapofika kukusanya taarifa kwa ajili ya kuzichakata na kuzisambaza kwa maslahi ya umma, ni vyema kuwapa ushirikiano ili waweze kuandaa na kuchapisha habari sahihi kwa manufaa ya nchi,” amesema.

Aidha, amewataka Waandishi wa Habari kujenga utamaduni wa kuisoma na kuielewa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania pamoja na sheria mbalimbali zinazohusu sekta ya habari, ili wafahamu haki, wajibu na mipaka yao wakati wa kutekeleza majukumu yao.

Mafunzo hayo ya siku tatu yaliandaliwa na JAB kwa lengo la kuwaongezea washiriki uelewa kuhusu Sheria ya Huduma za Habari, kanuni, maadili, miiko na misingi ya taaluma, ili waweze kutekeleza majukumu yao kwa weledi, uwajibikaji na kwa kuzingatia maslahi ya umma.

Mafunzo hayo ni sehemu ya utekelezaji wa majukumu ya Bodi ya kuimarisha taaluma ya uandishi wa habari nchini kwa kujenga uwezo na kuhamasisha uzingatiaji wa sheria na maadili miongoni mwa Waandishi wa Habari.

MNUNA ATAKA UDHIBITI WA EWURA ULETE MATOKEO CHANYA

MNUNA ATAKA UDHIBITI WA EWURA ULETE MATOKEO CHANYA

November 11, 2026 Add Comment
Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA), Bw. Salum Mnuna,akizungumza  wakati akifungua kikao cha kwanza cha Baraza la Tatu la Wafanyakazi wa Mamlaka hiyo, mjini Singida.

*Na Mwandishi Wetu-*Singida

Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji (EWURA), Bw. Salum Mnuna, amewataka watumishi wa Mamlaka hiyo kuhakikisha wanaendelea kuwa chachu ya matokeo chanya katika utendaji na utoaji za kiudhibiti. 
Mnuna ametoa maelekezo hayo wakati akifungua kikao cha kwanza cha Baraza la Tatu la Wafanyakazi wa Mamlaka hiyo, mjini Singida, leo 11 Novemba 2026. 
Amesisitiza kuwa, ili kufanikisha dhima hiyo, EWURA imeweka mazingira wezeshi yanayovutia sekta binafsi kushiriki kutoa huduma zinazodhibitiwa, imeongeza hamasa ya matumizi ya nishati safi ya kupikia, kuimarisha utendaji wa mamlaka za maji nchinj sanjari na utekelezaji wa mpango kabambe wa kitaifa wa nishati. 
Aidha, ameeleza kuwa, EWURA tayari inatumia mbinu thabiti na zenye ufanisi zinazochagiza matumizi ya teknolojia katika utoaji huduma za kiudhibiti, uimarishaji wa mifumo ya kidijiti na kuendelea kulinda maslahi ya wawekezaji, watoa huduma, watumiaji.