MABAKI YA MKONGE KUPUNGUZA UKATAJI MITI

 NaMwandishi Wetu

Na Oscar Assenga,TANGA

TANZANIA inaweza kupunguza kasi ya uharibifu wa misitu kwa kutumia mabaki ya zao la mkonge kutengeneza bidhaa zinazofanana na mbao, hatua inayotarajiwa kupunguza utegemezi wa mbao zinazotokana na ukataji wa miti na kufungua fursa mpya za uwekezaji katika sekta ya kilimo.

Utafiti uliofanywa na watafiti kutoka Tanzania na taasisi washirika umebaini uwezekano wa kutumia mabaki ya mkonge kutengeneza bidhaa mbalimbali zenye thamani, zikiwamo mbao mbadala, mbolea, chakula cha mifugo na gesi.

Hatua hiyo inalenga kuongeza thamani ya zao hilo kwa kutumia sehemu kubwa ya malighafi ambayo kwa sasa hutupwa kama taka, badala ya kuachwa bila manufaa ya kiuchumi.

Mkurugenzi Mkuu wa Bodi ya Mkonge Tanzania (TSB), Saddy Kambona, alisema takribani asilimia mbili tu ya zao la mkonge ndizo zinazotumika kuzalisha nyuzi, huku asilimia 98 iliyobaki kwa kiasi kikubwa ikipotea kama taka.

Akizungumza  wakati wa uwasilishaji wa matokeo ya utafiti huo, Kambona alisema teknolojia zilizobuniwa zinaweza kusaidia kupanua matumizi ya mkonge, kuongeza mapato na kuimarisha uhifadhi wa mazingira.

“Takribani asilimia 98 ya zao hili kwa sasa hutupwa kama taka, lakini utafiti umeonyesha uwezekano wa kupanua matumizi ya mkonge kwa kuzalisha mbao, gesi na bidhaa nyingine,” alisema.

Alisema matumizi mapya ya mabaki ya mkonge yanaweza kuongeza thamani ya zao hilo na kuwapa wadau wa sekta hiyo fursa zaidi za kibiashara, huku yakichangia kupunguza taka zinazotokana na shughuli za kilimo na viwanda.

Utafiti huo unafanyika kupitia mradi wa AgroVal, unaolenga kuongeza thamani ya mabaki ya kilimo na viwanda vya mazao kwa kuyaunganisha na uzalishaji wa chakula, bidhaa za kibaiolojia na nishati ya kibaiolojia.

Mradi huo unahusisha Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Afrika ya Nelson Mandela (NM-AIST) nchini Tanzania, Chuo Kikuu cha Ufundi cha Denmark, Chuo Kikuu cha Pwani nchini Kenya na taasisi nyingine washirika.

Mtafiti wa NM-AIST, Dk. Clemence Ansbert, alisema bidhaa inayofanana na mbao inayotengenezwa kutokana na mabaki ya mkonge inaweza kuwa mbadala wa mbao za kawaida na kusaidia kupunguza utegemezi wa malighafi inayopatikana kwa kukata miti.

Alisema ubunifu huo unaweza kuchangia juhudi za kujenga Tanzania ya kijani kwa kuhimiza matumizi bora ya rasilimali zilizopo na kupunguza shinikizo kwa misitu.

Hata hivyo, mafanikio ya bidhaa hiyo katika kupunguza ukataji miti yatategemea gharama za uzalishaji, mahitaji ya soko na uwezo wake wa kuchukua nafasi ya mbao zinazotumika kwa sasa.

Kambona alisema TSB inaendelea kushirikiana na taasisi mbalimbali za utafiti, zikiwamo Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI), NM-AIST, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na Chuo Kikuu cha Dodoma, kutafuta njia za kibiashara za kutumia mabaki ya mazao ya kilimo.

Alisema uwasilishaji wa matokeo ya utafiti huo ni hatua ya awali ya kuyafikisha kwa wadau wengi zaidi, huku hatua zinazofuata zikitarajiwa kujumuisha majadiliano na wadau, hasa wawekezaji wanaoweza kusaidia kuendeleza teknolojia hizo.

Kiongozi wa utafiti huo, Profesa Anthony Mshandete, alisema mradi unalenga kubadilisha taka za kilimo na viwanda vya mazao kuwa bidhaa zenye thamani na nishati safi, ili kuongeza ufanisi katika matumizi ya rasilimali za asili.

Alisema utafiti huo pia unachunguza namna ya kuzalisha mbolea kwa kutumia lava za mdudu aina ya black soldier fly, ambazo zina uwezo wa kuchakata mabaki ya mkonge na kuyabadilisha kuwa malighafi yenye manufaa kwa kilimo.

Dk. Aziza Konyo alisema timu ya watafiti imebaini uwezekano wa kutumia mchakato huo, ambapo wadudu hao hubadilisha taka za kikaboni kuwa biomasi na mabaki yenye virutubisho vinavyoweza kutumika katika shughuli za kilimo.

Iwapo teknolojia hizo zitafikia hatua ya kuzalishwa kibiashara, zinaweza kuongeza mapato kwa wadau wa mkonge, kupunguza upotevu wa rasilimali na kufungua fursa mpya za uwekezaji katika uzalishaji wa bidhaa mbadala na nishati safi.

WIZARA YA NISHATI YAWASILISHA UTEKELEZAJI WA BAJETI,SEKTA NDOGO YA UMEMS NA NISHATI JADIDIFU ROBO YA KWANZA 2026/2027

Naibu Waziri wa Nishati Mhe. Salome Makamba leo, Octoba 21, 2026, amewasilisha mbele ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini chini ya Mwenyekiti wake Mhe. Subira Mgalu utekelezaji wa bajeti ya Wizara katika robo ya kwanza wa mwaka wa fedha wa Serikali wa 2026/27 sekta ndogo ya Umeme na Nishati Jadidifu.

Kikao hicho kimefanyika katika Kumbi za Bunge Jijini Dodoma, ambapo Wizara ya Nishati imewasilisha utekelezaji wa Bajeti ya Wizara katika maeneo mbalimbali ikiwemo, utafiti, uzalishaji, na matumizi ya nishati ya umeme inayozalishwa na vyanzo jadidifu na mbadala vinavyopatikana nchi.

Pia utekelezaji wa mradi wa kupeleka umeme vitongojini awamu ya pili A na B (HEP IIA NA HEP IIB), utekelezaji wa mradi wa gridi imara, utekelezaji wa miradi ya nishati safi ya kupikia, pamoja na utekelezaji wa Bajeti ya Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) na Wakala wa Nishati Vijijini (REA).

Kikao hicho kimehudhuriwa na Wajumbe wa Kamati, Katibu Mkuu anayeshughulikia Umeme na Jadidifu Wizara ya Nishati, Mha. Felshesmi Mramba, Mkurugenzi wa Sera na Mipango Wizara ya Nishati Ndg. Petro Lyatuu, Mkurugenzi Mtendaji wa TANESCO Ndg. Lazaro Twange, na Mkurugenzi Mtendaji wa REA Mha. Hassan Saidy, Wataalam kutoka Wizara ya Nishati na Taasisi zake.

DC NYAMAGANA AWATAKA WAFANYABIASHARA KUSAJILI BIDHAA TBS

*MWANZA -* Mkuu wa Wilaya ya Nyamagana, Jubilate Lawuo, amewataka wajasiriamali na wafanyabiashara wa vyakula na vipodozi kuhakikisha wanasajili biashara zao kupitia Shirika la Viwango Tanzania (TBS) ili kulinda afya na usalama wa watumiaji.

Lawuo ameyasema hayo leo wakati akifungua Kliniki ya Viwango iliyoandaliwa na TBS Kanda ya Ziwa Mashariki katika maeneo ya Soko Kuu Jijini Mwanza.

Amesema hatua ya kusajili bidhaa itasaidia kupunguza athari zinazoweza kumpata mlaji na kuhakikisha bidhaa zinazouzwa sokoni zinakidhi viwango vya ubora.

Amesisitiza kuwa wafanyabiashara wanapaswa kuzingatia usalama wa chakula na vipodozi wanavyouza.

"Tukio hili ni la muhimu sana kwa sababu linatukumbusha kuwa suala la usalama wa chakula na vipodozi si jukumu la Serikali peke yake, bali ni wajibu wa kila mmoja wetu," alisema Lawuo.

Kliniki hiyo ya siku tano inatarajiwa kutoa elimu na huduma ya usajili kwa wafanyabiashara wa maeneo ya Mwanza na vitongoji vyake.

Mwisho

HOLYSMILE YATOA TUZO 60 KWA WADAU SHUPAVU SHINYANGA

    

Taasisi ya HolySmile, kupitia jukwaa lake la Mdau Shupavu Awards & Dinner Gala, imefanikiwa kuhitimisha hafla ya tuzo za Mkoa wa Shinyanga kwa mwaka 2026, iliyofanyika Jumanne, tarehe 20 Oktoba 2026, katika Ukumbi wa Zakaria Hall, Miligo, Manispaa ya Kahama, mkoani Shinyanga.

NEEC YAJIPANGA KUONGEZA KASI YA UWEZESHAJI KIUCHUMI KUELEKEA DIRA 2050

Katibu Mtendaji wa NEEC Bw. Jabiri Makame amefanya kikao kazi cha mwelekeo wa NEEC katika utekelezaji wa Sera ya Uwezeshaji Wananchi Kiuchumi na Dira 2050.

WAZIRI MKUU DKT. MWIGULU AONGOZA MJADALA KUHUSU UWEKEZAJI KWENYE KILIMO BIASHARA

WAZIRI MKUU Dkt. Mwigulu Nchemba amesema Tanzania ina fursa nyingi za uwekezaji kwenye kilimo na akawataka wenye mitaji waje kuwekeza Tanzania ambapo wataweza kufikia soko la watu milioni 170 kwenye ukanda wa Afrika Mashariki na Kati.

“Uwekezaji unaweza kuchangia kutoa huduma za chakula na lishe na wakati huohuo ukatengeneza fursa za kiuchumi zinazoonekana. Kwa hiyo, tunawakaribisha nyote kuwekeza nchini Tanzania kwani mnapowekeza Tanzania, kwa maana pana, mnawekeza pia katika soko la ukanda mzima,” alisema.

Akieleza fursa zilizopo, alitaja usindikaji na ufungashaji wa mazao, maghala, miundombinu ya kuhifadhi bidhaa katika ubaridi, usafirishaji, huduma za kidijitali na huduma za kifedha kwa wakulima na wafanyabiashara.

Ameyasema hayo jana (Jumanne, Oktoba 20, 2026) wakati akiongoza mjadala kuhusu uwekezaji kwenye kilimo biashara uliowahusisha viongozi wa kampuni za utafiti wa kilimo na teknolojia za kilimo, uzalishaji bidhaa za kilimo, mbegu na dawa za wadudu wa mazao yaliyofanyika kando ya Mkutano wa Kimataifa wa Norman E. Borlaug (Borlaug Dialogue), jijini Des Moines, Jimbo la Iowa, Marekani.

Akifafanua, Dkt. Mwigulu alisema Tanzania ina hekta milioni 44 za ardhi inayofaa kwa kilimo, lakini zinazotumika ni hekta milioni 10.8 pekee. Kuhusu kilimo cha umwagiliaji, alisema nchi ina uwezo wa kumwagilia hekta milioni 29.4, lakini kwa sasa zinazotumika ni hekta 727,28 hali inayotoa fursa kubwa kwa wawekezaji.

Dkt. Mwigulu alisema Serikali imewekeza katika skimu za umwagiliaji, uzalishaji wa mbegu na programu za kuwawezesha vijana kushiriki katika kilimo, mifugo na uvuvi. Vilevile, imeweka vivutio vya kikodi na visivyo vya kikodi kwa wawekezaji.

Waziri Mkuu alisisitiza kuwa sekta binafsi ni mshirika muhimu katika kuongeza thamani ya mazao, kupanua masoko, kutengeneza ajira zenye staha na kuimarisha usalama wa chakula na lishe.

Akichangia mjadala huo kuhusu matumizi ya Akili Unde (AI) katika kilimo, Mkurugenzi Mtendaji wa Utafiti na Viwanda wa Kampuni ya Microsoft, Dkt. Ranveer Chandra alisema alianzisha programu ya kilimo ndani ya Microsoft miaka 10 iliyopita na tangu wakati huo, wametekeleza shughuli mbalimbali nchini Tanzania.

“Miongoni mwa shughuli hizo ni ushirikiano wetu na MADE Alliance, ambao ulilenga kusaidia matumizi ya mifumo ya malipo ya kidijitali kwa wakulima 50,000 wa alizeti nchini Tanzania. Pia tulishirikiana na kampuni ya Mawingu kupanua upatikanaji wa huduma za mawasiliano na intaneti katika maeneo mbalimbali nchini Tanzania.”

Kuhusu kuongeza ujuzi wa akili unde, Dkt. Ranveer Chandra alisema wameshirikiana na ABSA Tanzania pamoja na Women in Tech kutekeleza mpango unaolenga kuwapatia wanawake 5,000 mafunzo kuhusu akili unde.

“Akili unde inaweza kusaidia kuongeza kipato cha wakulima, kuboresha tija ya uzalishaji na kupunguza upotevu wa mazao. Ndani ya Microsoft, tumekuwa tukichunguza namna akili unde inavyoweza kutumika kufanikisha malengo hayo. Tunashirikiana na nchi mbalimbali, maeneo tofauti na taasisi nyingi katika kuendeleza teknolojia hii,” alisema.

Alisema akili unde haipaswi kuchukuliwa kama mbadala wa mkulima, bali kama nyenzo ya kuongeza maarifa na uwezo wa mkulima kufanya maamuzi sahihi. “Wakulima hufanya maamuzi mengi kila siku. Kwa mfano, baadhi ya maamuzi kuhusu wakati wa kupanda, kuvuna na kumwagilia mazao hufanywa kwa kukisia au uzoefu binafsi, bila kuwa na taarifa zote zinazohitajika.”

“Kupitia akili unde, tunaweza kupunguza utegemezi wa makisio na kuwawezesha wakulima kufanya maamuzi yanayotegemea taarifa sahihi zaidi. Changamoto moja muhimu tunayojaribu kutatua ni namna ya kufanya teknolojia hii iwe nafuu na iweze kufikiwa na wakulima wengi,” alisema.

Alisema Tanzania ina faida zaidi kutokana na nafasi yake ya kimkakati kama lango la kuunganisha masoko ya kikanda. “Tanzania inaweza kuwa mfano wa kituo cha kikanda cha akili unde kwa ajili ya kilimo, ambacho nchi nyingine katika ukanda huu zinaweza kujifunza kutoka kwake. Tunapozungumzia kituo cha kikanda cha akili unde kwa ajili ya kilimo, hatumaanishi tu mfumo unaoweza kujibu maswali bali tunahitaji mifumo inayoweza kutoa majibu sahihi na yanayofaa kwa mazingira ya Tanzania.”

Naye, Mwanzilishi na Afisa Mtendaji Mkuu wa Kampuni ya CeluNova kutoka Mexico, Bw. Adolfo Vidal Ruiz alisema wanazalisha nyuzi kutoka kwenye majani ya nanasi na kuzitumia kama malighafi mpya katika utengenezaji wa karatasi za chooni na taulo za karatasi za jikoni (kitchen paper towels).

“Tayari tumefanikiwa kutengeneza karatasi za chooni kwa kutumia nyuzi za nanasi. Karatasi hizi zina uwezo mkubwa wa kufyonza maji na ni imara zaidi, yaani zinastahimili kuvutwa na haichaniki haraka ikilinganishwa na karatasi nyingine za chooni.”

RAIS DKT. SAMIA AONGOZA KIKAO CHA BARAZA LA MAWAZIRI IKULU JIJINI DAR

Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, akiongoza Kikao cha Baraza la Mawaziri kilichofanyika Ikulu Jijini Dar es Salaam, tarehe 21 Oktoba, 2026.

HALE CUP YAWASHA MOTO,VIPAJI NA UCHUMI KOROGWE

Na Mwandishi Wetu, KOROGWE

KOROGWE. Soka limeendelea kuwa zaidi ya mchezo wa dakika 90, likigeuka kuwa jukwaa la kuibua vipaji, kufungua milango ya ajira na kuchochea shughuli za kiuchumi kwa jamii, safari ambayo mashindano ya Hale Cup yameendelea kuisimamia kwa vitendo.

Hilo limebainika baada ya Mkuu wa Wilaya ya Korogwe, Zaituni Swai, kufungua rasmi mashindano ya Hale Cup msimu wa 2026/2027, yanayoshirikisha timu 32 kwa lengo la kukuza vipaji vya vijana na kuibua wachezaji watakaoweza kufikia viwango vya juu vya soka.

Akizungumza katika ufunguzi wa mashindano hayo, Swai amewapongeza waandaaji wakiongozwa na Mkurugenzi Dkt. Hassan  Abasi kwa kuendelea kuwekeza katika michezo na kuunga mkono juhudi za Serikali za kuwawezesha vijana kutumia vipaji vyao kama nyenzo ya kujiletea maendeleo.

Amesema michezo ina nafasi kubwa katika jamii kwa kuwa, mbali na kutoa burudani, ni njia ya kujenga afya, kudumisha amani, kuimarisha umoja na kufungua fursa za kiuchumi kwa vijana.

“Tunatambua michezo si burudani pekee, bali ni ajira, afya na amani. Inawaunganisha vijana na kuwapatia fursa mbalimbali za kuendeleza vipaji vyao na kujikwamua kiuchumi,” amesisitiza Swai.

Ameongeza kuwa juhudi hizo zinaendana na dhamira ya kukuza maendeleo ya vijana kama ilivyoainishwa katika Dira ya Maendeleo ya Taifa ya mwaka 2050.

Wakati macho ya mashabiki yakielekezwa kwa wachezaji wanaowania ushindi uwanjani, wafanyabiashara wadogo na wajasiriamali nao wameonekana kuwa miongoni mwa wanufaika wa mashindano hayo.

Swai amesema mikusanyiko ya mashabiki wakati wa mechi inatoa nafasi kwa wajasiriamali kuuza bidhaa na huduma mbalimbali, jambo linalochangia kuongeza mzunguko wa fedha na kuchochea uchumi wa wakazi wa Korogwe.

Amesema uwepo wa wafanyabiashara, wakiwemo wanawake wanaojishughulisha na shughuli mbalimbali za kujipatia kipato, unaonyesha namna michezo inavyoweza kuunganisha burudani na maendeleo ya wananchi.

Kwa msingi huo, amewataka waandaaji kuendelea kupanua wigo wa mashindano hayo kwa kuwashirikisha wadau wengi zaidi.

Hata hivyo, Swai ametoa ombi maalumu kwa waandaaji kuhakikisha kuwa misimu ijayo inajumuisha timu za wanawake ili kuongeza ushiriki wao, kukuza vipaji vyao na kuifanya michuano hiyo kuwa jukwaa jumuishi zaidi.

Akizungumzia maandalizi na malengo ya msimu huu, Mratibu wa Hale Cup 2026/2027, Madau Manywele, amesema jumla ya timu 32 zinashiriki mashindano hayo yanayolenga kutoa nafasi kwa vijana kutoka maeneo mbalimbali kuonyesha uwezo wao.

Manywele amesema uamuzi wa kushirikisha timu kutoka nje ya Korogwe na mkoa wa Tanga unalenga kuongeza ushindani, kupanua wigo wa vipaji na kuwapa wachezaji nafasi ya kupima uwezo wao dhidi ya wapinzani kutoka mazingira tofauti ya soka.

Miongoni mwa timu zinazoshiriki ni Avocado ya Dar es Salaam, Fountain Gate ya Morogoro na Mwana United ya Moshi.

Pia, mashindano hayo yamevutia timu zenye historia katika soka la mkoa wa Tanga, zikiwemo African Sports, Jogoo FC na Mkurumuzi kutoka Tanga Mjini.

Kwa mujibu wa Manywele, mchanganyiko huo wa timu unalenga kuongeza ushindani na kuwapa vijana jukwaa la kuonyesha vipaji vinavyoweza kuwafungulia milango ya kucheza katika klabu kubwa na mashindano ya ngazi za juu.

Hale Cup si jina jipya katika harakati za kukuza soka la vijana. Mashindano hayo yalianza mwaka 2017 na, kwa mujibu wa Manywele, yaliendeshwa kwa takribani miaka mitatu mfululizo chini ya udhamini wa Dkt. Hassan Abasi kupitia Dkt. Abasi Foundation.

Katika kipindi hicho, mashindano yamekuwa yakitoa nafasi kwa vijana kuonyesha vipaji vyao na kupata fursa za kuendelea na soka katika ngazi za juu.

Manywele amesema baadhi ya wachezaji walioibuliwa kupitia mashindano hayo wamepata nafasi ya kucheza Coastal Union ya Tanga, huku wengine wakipata fursa ya kucheza ligi kuu nchini Kenya.

Ameeleza pia kuwa baadhi ya vijana wanaendelea kufanya mazoezi na Azam FC, hatua inayoweza kuwaandalia mazingira ya kusonga mbele katika safari zao za soka.

Mafanikio hayo yanaonyesha umuhimu wa mashindano ya ngazi ya jamii katika kuwatambua wachezaji wenye uwezo na kuwaunganisha na fursa zinazoweza kubadili maisha yao kupitia soka.


Mbali na kutengeneza mazingira ya ushindani wa soka, mashindano hayo yameendelea kuwa jukwaa la shughuli za biashara kwa wananchi wanaozunguka maeneo ya michezo.

Manywele amesema kipindi cha mashindano huwa na fursa nyingi kwa wafanyabiashara wadogo na wa kati kutokana na ongezeko la mashabiki na watu wanaofika kushuhudia mechi.

Hali hiyo huwapa wajasiriamali nafasi ya kuongeza mauzo ya bidhaa zao na kupata kipato kinachoweza kuwasaidia kuendesha shughuli zao za kila siku.

Kwa mtazamo huo, Hale Cup imeendelea kuunganisha sekta mbili muhimu katika jamii: michezo kama njia ya kukuza vipaji na biashara kama nyenzo ya kuimarisha maisha ya wananchi.


Hale Cup inaendeshwa chini ya mwavuli wa Hale Festival, jukwaa ambalo pia limekuwa likitoa nafasi kwa vijana wenye vipaji vya muziki na burudani kuonyesha uwezo wao.

Ushirikiano huo unaongeza wigo wa fursa kwa vijana, kwa kuwakutanisha wale wanaopenda michezo na wale wenye vipaji vya sanaa na burudani.

Mashindano ya Hale Cup msimu wa 2026/2027 yamepangwa kuanza Oktoba 10, 2026 na kuhitimishwa Januari Mosi, 2027.

Kwa kipindi hicho, macho ya mashabiki yatakuwa kwa timu 32 zinazowania ushindi, huku matarajio yakiwa ni kuona vipaji vipya vikiibuliwa na shughuli za kiuchumi zikichochewa katika jamii zitakazonufaika na mashindano hayo.