TANZANIA CLARIFIES LEGAL POSITION ON INDIGENOUS PEOPLES AND ANCESTRAL LAND AT UN REVIEW

By Julitha Mlay

GENEVA, Switzerland: Tanzania has outlined its constitutional and legal position on the recognition of Indigenous Peoples and ancestral land, emphasising equal citizenship, national unity and equitable management of natural resources during the 53rd Session of the United Nations Universal Periodic Review (UPR) Working Group in Geneva.

Presenting the Government's position on November 5, 2026, Executive Secretary of the UNESCO National Commission of the United Republic of Tanzania, Professor Hamisi Masanja Malebo, said the country's legal framework does not recognise Indigenous Peoples as a distinct legal category or ancestral land as a separate legal classification.

He explained that Tanzania's approach is founded on the principle of equal citizenship, under which all citizens enjoy equal rights and protection under the law, regardless of their ethnic background, origin, traditions, religion, race or social status.

With more than 120 ethnic groups, Tanzania has a diverse social and cultural heritage shaped by different historical experiences, languages, traditions and patterns of migration and settlement.

Providing historical context, Professor Malebo identified the Hadzabe and Sandawe as the country's earliest inhabitants, followed by successive movements and settlements of communities associated with the Bantu, Cushitic, Khoisan and Nilotic language families.

He explained that these historical movements contributed to the formation of Tanzania's present-day population, with different communities settling and interacting across various parts of the country over generations.

On this basis, he argued that the country's historical experience should be considered in discussions about claims to Indigenous status and ancestral territories, maintaining that no ethnic group should enjoy superior citizenship rights over others.

The presentation also addressed the relationship between land ownership, natural resources and national interests.

Referring to the Natural Wealth and Resources (Permanent Sovereignty) Act, 2017, Professor Malebo highlighted the Government's position that Tanzania's natural wealth and resources are subject to the country's sovereign authority and should be managed in the interests of its people.

He emphasised the importance of maintaining national unity, ensuring equitable access to natural resources and supporting national conservation initiatives within the framework of the country's laws.

Professor Malebo stressed that challenges relating to community identity, land use and historical settlement patterns should be addressed through the rule of law, respect for human rights and good governance, while safeguarding the dignity, livelihoods and cultural traditions of all citizens.

The Government's presentation also placed these issues within the broader context of Tanzania's commitment to human rights and national development.

Professor Malebo highlighted the Government's continued efforts, under the leadership of President Samia Suluhu Hassan, to advance social and economic development while promoting and protecting fundamental rights and freedoms.

These include freedom of expression, freedom of movement and the right to peaceful assembly, as recognised under the Constitution and the international and regional human rights instruments to which Tanzania is a party.

Tanzania further emphasised the importance of the Human Rights Council upholding universality, impartiality, equality and non-discrimination in its consideration of human rights issues.

Professor Malebo's participation in the national delegation also reflected the contribution of the UNESCO National Commission to international discussions within UNESCO's areas of competence.

The Commission's mandate covers education, natural sciences, social and human sciences, culture, and communication and information. These areas are closely connected to the promotion of cultural diversity, preservation of heritage, protection of languages and access to information.

Its engagement in the UPR process therefore provides an opportunity to contribute perspectives on the relationship between cultural identity, diversity, human dignity and sustainable development.

The Universal Periodic Review is a United Nations mechanism through which the human rights records of all 193 UN Member States are examined periodically by the Human Rights Council. Countries present measures taken to fulfil their human rights obligations, receive recommendations from other Member States and outline further steps to strengthen the promotion and protection of human rights.

Tanzania's fourth-cycle review forms part of this international process, providing an opportunity to present national progress, explain its legal and policy frameworks and engage with other Member States on the continued advancement of human rights.

TANZANIA YAENDELEA KUIMARISHA HAKI ZA BINADAMU,DEMOKRASIA NA UPATIKANAJI WA HAKI

GENEVA, USWISI | 5 NOVEMBA 2026

Tanzania imewasilisha hatua ilizopiga na maeneo ya kuendeleza katika kukuza na kulinda haki za binadamu, kuimarisha demokrasia, upatikanaji wa haki na maendeleo ya kijamii na kiuchumi, katika Kikao cha Nne cha Mapitio ya Hali ya Haki za Binadamu (Universal Periodic Review – UPR) mbele ya Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa, Geneva, Uswisi.

Akiwasilisha taarifa ya nchi, Waziri wa Katiba na Sheria, Mheshimiwa Abdallah Ulega, amesema Tanzania inaendelea kutekeleza mageuzi ya kisheria, kisera na kitaasisi kwa kuzingatia misingi ya Maridhiano, Ustahimilivu, Mageuzi na Kujenga Upya (4Rs), chini ya uongozi wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan.

Katika eneo la upatikanaji wa haki, Waziri ameeleza kuwa Kampeni ya Mama Samia ya Msaada wa Kisheria imewafikia takribani wananchi milioni 7.9, wakiwemo wanawake zaidi ya milioni nne. Aidha, sheria 446 zimetafsiriwa kwa Kiswahili ili kurahisisha upatikanaji wa taarifa za kisheria na kuongeza uelewa wa wananchi kuhusu haki na wajibu wao.

Katika kuimarisha ushiriki wa wanawake katika nafasi za uongozi, taarifa imeeleza kuwa uwakilishi wa wanawake Bungeni ulifikia asilimia 39.3 mwaka 2025, huku uwakilishi wao katika Mahakama ukifikia asilimia 36.5.

Katika sekta ya afya, taarifa imeonesha kupungua kwa vifo vya wajawazito kutoka 197 hadi 104 kwa kila vizazi hai 100,000. Vilevile, asilimia 94.3 ya watu wanaoishi na VVU wamefikia kiwango cha kufubaza virusi, kwa mujibu wa takwimu zilizowasilishwa.

Katika maendeleo ya miundombinu na huduma muhimu, umeme umefika katika vijiji vyote 12,318 vya Tanzania Bara, huku kiwango cha upatikanaji wa umeme nchini kikifikia takribani asilimia 79.5.

Akizungumzia masuala ya demokrasia na matukio yaliyozunguka Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29, 2025, Mheshimiwa Ulega ametambua uzito wa matukio hayo na kueleza dhamira ya Serikali ya kubaini ukweli, kuhakikisha uwajibikaji na kulinda utu wa binadamu kwa kuzingatia sheria na taratibu zilizopo.

Katika ushirikiano wa kimataifa, Tanzania imesisitiza umuhimu wa kuendelea kushirikiana na nchi wanachama wa Umoja wa Mataifa katika kuimarisha elimu ya haki za binadamu, kusambaza sheria kwa Kiswahili na kutumia teknolojia kwa uwajibikaji katika kuboresha huduma za umma.

Waziri Ulega amesisitiza kuwa Tanzania inatambua umuhimu wa kuendelea na mageuzi, kuimarisha taasisi na uwajibikaji, kwa kuzingatia Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 na misingi ya kuhakikisha hakuna mwananchi anayeachwa nyuma.

Ushiriki wa Tanzania katika mchakato wa UPR unaonesha umuhimu wa mazungumzo, uwajibikaji na ushirikiano wa kimataifa katika kuendeleza ulinzi na utekelezaji wa haki za binadamu.

UNESCO National Commission of the United Republic of Tanzania (NATCOM Tanzania)

#Tanzania  #HumanRights  #UPR2026  #UNHRC  #NATCOMTanzania  #JusticeForAll

TANZANIA YAFAFANUA MASUALA YA HAKI ZA JAMII NA ARDHI KATIKA BARAZA LA HAKI ZA BINADAMU LA UN

 

GENEVA, Uswisi: Tanzania imefafanua kuwa mfumo wake wa kisheria hautambui jamii za asili, watu wa asili na ardhi za mababu, ikisisitiza kuwa wananchi wote ni raia wenye haki sawa bila kujali kabila, asili, mila, dini, rangi au hali zao za kijamii.

Ufafanuzi huo umetolewa na Katibu Mtendaji wa Tume ya Taifa ya UNESCO ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Profesa Hamisi Masanja Malebo, aliyewasilisha hotuba kwa niaba ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika Mapitio ya Hali ya Haki za Binadamu (Universal Periodic Review – UPR) yanayofanyika katika Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa, Geneva, Uswisi, Novemba 5, 2026.

Katika hotuba hiyo, Profesa Malebo amesema Tanzania ina zaidi ya makabila 120 yanayounda jamii yenye utajiri wa lugha, mila, tamaduni na historia mbalimbali.

Amebainisha kuwa jamii za Tanzania zinawakilisha familia kuu nne za lugha za Afrika ambazo ni Khoisan, Cushitic, Bantu na Nilotic, zikiwa na historia tofauti za uhamaji na mwingiliano wa kijamii uliochangia kuunda jamii za sasa.

Akifafanua kuhusu utambuzi wa jamii za asili (Indigenous Peoples) na ardhi za mababu (Ancestral Land), amesema Katiba na sheria za ndani za Tanzania hazitambui kundi maalumu la kisheria la watu wa asili wala aina tofauti ya ardhi inayotambulika kisheria kama ardhi za mababu.

Amesisitiza kuwa msimamo wa Serikali ni kwamba wananchi wote ni raia wenye haki sawa, bila kujali kabila, asili, mila, dini, rangi au hali zao za kijamii.

Katika hotuba hiyo, ameeleza pia muktadha wa kihistoria kuhusu uhamaji wa jamii mbalimbali nchini, ikiwemo Wamasai, na mwingiliano wao na makundi mengine katika maeneo mbalimbali ya Tanzania.

Kwa mujibu wa maelezo yaliyowasilishwa, uhamaji wa kihistoria wa Wamasai kuelekea kusini ulihusisha mwingiliano na migogoro kuhusu matumizi ya ardhi na maeneo ya malisho kati ya jamii mbalimbali.

Ametaja pia makundi ya Khoisan, Cushitic na Bantu, pamoja na jamii za Wadatoga, akieleza kuwa historia ya makazi na mwingiliano wa jamii hizo ni sehemu ya muktadha wa mijadala kuhusu haki na madai ya ardhi.

Kuhusu changamoto zinazohusishwa na masuala hayo, Profesa Malebo amesisitiza kuwa Serikali itaendelea kuzishughulikia kwa kuzingatia misingi ya utawala wa sheria, heshima kwa haki za binadamu na utawala bora, huku ikilinda utu, maisha na mila za wananchi.

Katika sehemu nyingine ya hotuba hiyo, ameeleza kuwa Serikali inayoongozwa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, inaendelea kuimarisha maendeleo ya kijamii na kiuchumi sambamba na kulinda haki za binadamu.

Ametaja uhuru wa kujieleza, uhuru wa kutembea na haki ya kukusanyika kwa amani kuwa miongoni mwa haki zinazopaswa kuheshimiwa kwa mujibu wa Katiba na mikataba ya kimataifa na kikanda ambayo Tanzania imeridhia.

Aidha, Tanzania imesisitiza umuhimu wa Baraza la Haki za Binadamu kuzingatia misingi ya ulimwengu wote, kutokuwa na upendeleo, usawa na kutobagua katika kushughulikia masuala ya haki za binadamu.

Ushiriki wa Profesa Malebo katika ujumbe wa Tanzania unaonesha nafasi ya Tume ya Taifa ya UNESCO katika mijadala ya kimataifa inayohusisha maeneo ya kazi za UNESCO, yakiwemo utamaduni, lugha, urithi wa jamii, mawasiliano na upatikanaji wa taarifa.

Kupitia ushiriki huo, Tume inaendelea kushiriki katika mijadala inayolenga kuendeleza uelewa kuhusu umuhimu wa kuhifadhi urithi wa kitamaduni, kuthamini utofauti wa jamii na kukuza heshima kwa haki na utu wa binadamu.

Mapitio ya Hali ya Haki za Binadamu (UPR) ni utaratibu wa Umoja wa Mataifa unaofanyika chini ya Baraza la Haki za Binadamu, ambapo nchi wanachama huwasilisha taarifa kuhusu hatua walizochukua katika kukuza na kulinda haki za binadamu, hupokea mapendekezo kutoka kwa nchi nyingine na kueleza hatua wanazokusudia kuchukua katika kuimarisha utekelezaji wa haki hizo.

SERIKALI YALENGA WANUFAIKA MILIONI 25 WA BIMA YA AFYA JUNI 2027

Na Shaban Juma, WAF – Dodoma

Waziri wa Afya, Mhe. Mohamed Mchengerwa, amesema Serikali imelenga kuongeza idadi ya wananchi wanaonufaika na Bima ya Afya kwa Wote hadi kufikia milioni 25 ifikapo Juni 2027, ikiwa ni sehemu ya jitihada za kuhakikisha Watanzania wengi zaidi wanapata huduma za afya bila kukabiliwa na mzigo mkubwa wa gharama za matibabu.

WAZIRI MKUU AITAKA NFRA KUHARAKISHA MAUZO YA MAZAO

*_▪︎ Ataka wakulima wapate masoko ya kudumu_*

*_▪︎ Bei ya kununua mahindi yaongezwa hadi shilingi 500_*

WAZIRI MKUU Dkt. Mwigulu Nchemba ameitaka Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula (NFRA) kuharakisha taratibu za kuuza mazao pindi masoko yanapopatikana, ili kuepuka kupoteza fursa hizo kutokana na michakato mirefu.

Vilevile, amezitaka taasisi zinazohusika kuendelea kutafuta masoko ya kudumu na kuwezesha uuzaji wa mazao nje ya nchi, huku akieleza kuwa bei ya kununua mahindi kupitia NFRA imeongezwa kutoka shilingi 450 hadi shilingi 500.

Amesema hayo Bungeni, jijini Dodoma leo (Alhamisi, Novemba 05, 2026), wakati wa kipindi cha maswali ya papo kwa papo kwa Waziri Mkuu, katika Mkutano wa Tano, Kikao cha Nane cha Bunge la 13.

Alikuwa akijibu swali la Mbunge wa Kongwa, Isaya Mngurumi Moses, aliyetaka kufahamu mikakati ya Serikali ya kutafuta masoko na kuboresha bei za mazao ili wakulima wanufaike na uzalishaji wao.

Dkt. Mwigulu amesema NFRA inapopata masoko inapaswa kukamilisha taratibu za mauzo kwa wakati, kwa sababu ucheleweshaji unaweza kuwafanya wanunuzi kupata mazao katika masoko mengine yenye michakato mifupi zaidi.

Amesema Serikali imekuwa ikitumia mazungumzo na viongozi wa mataifa mbalimbali kutafuta masoko ya mazao ya Tanzania na kupanua wigo wa biashara kwa wakulima.

Kuhusu bei ya mahindi, Waziri Mkuu amesema amekutana na Wizara yenye dhamana ya kilimo mara kadhaa kujadili namna ya kuboresha bei ya ununuzi kupitia NFRA.

Amesema bei hiyo iliongezwa kutoka shilingi 200 hadi shilingi 300, baadaye shilingi 450 na sasa shilingi 500.

“Tulikaa tena kwa mara ya mwisho, tukashauriana kwamba kama bado wanaweza kwenda juu zaidi, wafanye hivyo, na tulikubaliana sasa watapeleka iwe shilingi 500,” amesema.

Amewataka wakulima wenye mahindi wanayohitaji kuuza kufika katika ofisi za NFRA za mikoa na kanda ili kutumia fursa ya bei hiyo iliyoboreshwa.

Hata hivyo, amesema NFRA huenda isiweze kununua mahindi yote, hivyo jitihada za kupanua masoko na kuwezesha mauzo nje ya nchi zinapaswa kuendelea.

Katika hatua nyingine, Waziri Mkuu amewaelekeza Wakuu wa Mikoa kuchukua hatua kali dhidi ya watu wanaopeleka mifugo katika mashamba ya wakulima bila ridhaa yao, akisisitiza kuwa Serikali haitakubali uvunjaji wa sheria wa makusudi.

Akijibu swali la Mbunge wa Nachingwea, Fadhili Ally Liwaka, kuhusu migogoro ya wakulima na wafugaji, amesema hatua zinapaswa kuchukuliwa dhidi ya mtu aliyefanya kosa, bila kugeuza tukio hilo kuwa mgogoro kati ya jamii.

“Kama mmoja amefanya kosa hilo, achukuliwe hatua kali huyo huyo. Wala wakulima wasione wafugaji ni adui zao, na wala wafugaji wasione wakulima ni adui zao,” amesema.

Amewataka wananchi kuepuka kujichukulia sheria mkononi na badala yake kutumia vyombo vya sheria kutafuta haki.

Vilevile, amewaelekeza viongozi katika ngazi mbalimbali kuimarisha mipango ya matumizi bora ya ardhi na kusitisha ugawaji wa maeneo kinyemela. Amesema rushwa, matumizi mabaya ya ofisi na ugawaji wa ardhi usiofuata taratibu vinachochea migogoro katika jamii.

Kuhusu huduma za afya, Waziri Mkuu amesema Serikali itafanya uandikishaji wa awamu ya pili wa bima ya afya kwa wote ili kuendelea kuyafikia makundi ambayo bado hayajafikiwa.

Akijibu swali la Mbunge wa Viti Maalum, Stella Alex Ikupa, kuhusu matibabu kwa watu wenye ulemavu ambao bado hawajafikiwa na mpango huo, amezitaka taasisi za afya kuendelea kuwahudumia kupitia dirisha la msamaha wa matibabu.

“Pasitokee mtu kukosa matibabu kwa sababu ya hali yake ya ulemavu ama hali yake ya kifedha,” amesema.

Amewahimiza pia Watanzania kuendelea kujisajili katika mfumo wa bima ya afya kwa wote, akisisitiza kuwa mpango huo unalenga wananchi wote, wenye kipato na wasio na kipato.

WAZIRI MKUU AITAKA NFRA KUHARAKISHA MAUZO YA MAZAO

*_▪︎ Ataka wakulima wapate masoko ya kudumu_*

*_▪︎ Bei ya kununua mahindi yaongezwa hadi shilingi 500_*

WAZIRI MKUU Dkt. Mwigulu Nchemba ameitaka Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula (NFRA) kuharakisha taratibu za kuuza mazao pindi masoko yanapopatikana, ili kuepuka kupoteza fursa hizo kutokana na michakato mirefu.

Vilevile, amezitaka taasisi zinazohusika kuendelea kutafuta masoko ya kudumu na kuwezesha uuzaji wa mazao nje ya nchi, huku akieleza kuwa bei ya kununua mahindi kupitia NFRA imeongezwa kutoka shilingi 450 hadi shilingi 500.

Amesema hayo Bungeni, jijini Dodoma leo (Alhamisi, Novemba 05, 2026), wakati wa kipindi cha maswali ya papo kwa papo kwa Waziri Mkuu, katika Mkutano wa Tano, Kikao cha Nane cha Bunge la 13.

Alikuwa akijibu swali la Mbunge wa Kongwa, Isaya Mngurumi Moses, aliyetaka kufahamu mikakati ya Serikali ya kutafuta masoko na kuboresha bei za mazao ili wakulima wanufaike na uzalishaji wao.

Dkt. Mwigulu amesema NFRA inapopata masoko inapaswa kukamilisha taratibu za mauzo kwa wakati, kwa sababu ucheleweshaji unaweza kuwafanya wanunuzi kupata mazao katika masoko mengine yenye michakato mifupi zaidi.

Amesema Serikali imekuwa ikitumia mazungumzo na viongozi wa mataifa mbalimbali kutafuta masoko ya mazao ya Tanzania na kupanua wigo wa biashara kwa wakulima.

Kuhusu bei ya mahindi, Waziri Mkuu amesema amekutana na Wizara yenye dhamana ya kilimo mara kadhaa kujadili namna ya kuboresha bei ya ununuzi kupitia NFRA.

Amesema bei hiyo iliongezwa kutoka shilingi 200 hadi shilingi 300, baadaye shilingi 450 na sasa shilingi 500.

“Tulikaa tena kwa mara ya mwisho, tukashauriana kwamba kama bado wanaweza kwenda juu zaidi, wafanye hivyo, na tulikubaliana sasa watapeleka iwe shilingi 500,” amesema.

Amewataka wakulima wenye mahindi wanayohitaji kuuza kufika katika ofisi za NFRA za mikoa na kanda ili kutumia fursa ya bei hiyo iliyoboreshwa.

Hata hivyo, amesema NFRA huenda isiweze kununua mahindi yote, hivyo jitihada za kupanua masoko na kuwezesha mauzo nje ya nchi zinapaswa kuendelea.

Katika hatua nyingine, Waziri Mkuu amewaelekeza Wakuu wa Mikoa kuchukua hatua kali dhidi ya watu wanaopeleka mifugo katika mashamba ya wakulima bila ridhaa yao, akisisitiza kuwa Serikali haitakubali uvunjaji wa sheria wa makusudi.

Akijibu swali la Mbunge wa Nachingwea, Fadhili Ally Liwaka, kuhusu migogoro ya wakulima na wafugaji, amesema hatua zinapaswa kuchukuliwa dhidi ya mtu aliyefanya kosa, bila kugeuza tukio hilo kuwa mgogoro kati ya jamii.

“Kama mmoja amefanya kosa hilo, achukuliwe hatua kali huyo huyo. Wala wakulima wasione wafugaji ni adui zao, na wala wafugaji wasione wakulima ni adui zao,” amesema.

Amewataka wananchi kuepuka kujichukulia sheria mkononi na badala yake kutumia vyombo vya sheria kutafuta haki.

Vilevile, amewaelekeza viongozi katika ngazi mbalimbali kuimarisha mipango ya matumizi bora ya ardhi na kusitisha ugawaji wa maeneo kinyemela. Amesema rushwa, matumizi mabaya ya ofisi na ugawaji wa ardhi usiofuata taratibu vinachochea migogoro katika jamii.

Kuhusu huduma za afya, Waziri Mkuu amesema Serikali itafanya uandikishaji wa awamu ya pili wa bima ya afya kwa wote ili kuendelea kuyafikia makundi ambayo bado hayajafikiwa.

Akijibu swali la Mbunge wa Viti Maalum, Stella Alex Ikupa, kuhusu matibabu kwa watu wenye ulemavu ambao bado hawajafikiwa na mpango huo, amezitaka taasisi za afya kuendelea kuwahudumia kupitia dirisha la msamaha wa matibabu.

“Pasitokee mtu kukosa matibabu kwa sababu ya hali yake ya ulemavu ama hali yake ya kifedha,” amesema.

Amewahimiza pia Watanzania kuendelea kujisajili katika mfumo wa bima ya afya kwa wote, akisisitiza kuwa mpango huo unalenga wananchi wote, wenye kipato na wasio na kipato.

SERIKALI KUJENGA KITUO CHA GRIDI NA LAINI YA UMEME WA 220kV DUMILA,MVOMERO

Serikali kupitia Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) imekamilisha maandalizi ya awali ya mradi wa ujenzi wa njia ya kusafirisha umeme wa msongo wa kilovoti 220 kutoka Morogoro hadi Dumila, wenye urefu wa kilomita 66, pamoja na ujenzi wa Kituo cha Kupoza Umeme cha 220/33kV katika eneo la Dumila, Wilaya ya Mvomero, Mkoa wa Morogoro.

Akijibu swali la Mbunge wa Jimbo la Mvomero, Mhe. Sara Msafiri Ally, aliyetaka kujua lini Serikali itaanza ujenzi wa kituo hicho na laini ya umeme, Naibu Waziri wa Nishati, Mhe. Salome Makamba, amesema kuwa hatua inayofuata ni kutafuta fedha kwa ajili ya utekelezaji wa mradi huo.

Aidha, Mhe. Makamba ameeleza kuwa utekelezaji wa mradi huo umepangwa kuanza baada ya kukamilika kwa miradi ya awamu ya kwanza ya Gridi Imara.

Kwa upande mwingine, Mhe. Salome amebainisha kuwa baadhi ya maeneo ya Wilaya ya Mvomero yana hali ya unyevunyevu mwingi kutokana na mazingira yake, hali inayochangia nguzo za miti kuoza na kuanguka. Ili kukabiliana na changamoto hiyo, Serikali imepeleka zaidi ya nguzo 156 za zege kwa ajili ya kuboresha uimara wa miundombinu ya usambazaji umeme na kupunguza changamoto ya kuanguka kwa nguzo.

TANESCO YAELEZA CHANZO HITILAFU ILIYOPELEKEA CHANGAMOTO YA UPATIKANAJI WA UMEME MBAGALA,KIGAMBONI,MKURANGA NA KIBIT9

📌 Ni kufuatia hitilafu katika njia ya kusafirisha umeme ya ardhini yenye msongo wa kV 132 eneo la Gongolamboto.

📌 yaeleza hatua za dharura zilizochukuliwa kuhakikisha huduma inaendelea kupatikana kwa wananchi huku wataalamu wakirekebisha hitilafu hiyo.

SHIRIKA la Umeme Tanzania (TANESCO) limefafanua chanzo cha changamoto ya upatikanaji wa umeme katika maeneo ya Mbagala, Kigamboni, Mkuranga na Kibiti iliyojitokeza siku za hivi karibuni ambayo iliyosababishwa na hitilafu katika njia ya kusafirisha umeme chini ya ardhi (underground cable) iliyoko katika eneo la Gongolamboto, jijini Dar es Salaam.

Akizungumza na waandishi wa habari jijini Dar es Salaam, Novemba 5, 2026, Mkurugenzi wa Mawasiliano na Huduma kwa Wateja wa TANESCO, Bi. Irene Gowelle, amesema hitilafu hiyo ilianza kujitokeza Novemba 3, 2026, katika njia ya usafirishaji umeme ya msongo wa kilovoti 132 (132kV), inayopeleka umeme kutoka Kituo cha Kupokea na Kupoza Umeme cha Gongolamboto kwenda katika vituo vya Mbagala na Dege, Kigamboni.

Amesema mara baada ya kubaini hitilafu hiyo, TANESCO ilichukua hatua za haraka kwa kuwahamishia wateja katika njia mbadala ya usafirishaji umeme ili kuhakikisha huduma inaendelea kupatikana wakati wataalamu wakiendelea na matengenezo.

Hata hivyo, ameeleza kuwa njia hiyo mbadala ina uwezo mdogo wa kubeba mahitaji yote ya umeme kwa wakati mmoja, hali inayosababisha changamoto ya upatikanaji wa umeme katika baadhi ya maeneo, hususan wakati wa mchana ambapo mahitaji ya umeme huwa makubwa.

“Tunawaomba radhi wateja wetu walioathirika na changamoto hii. Tunatambua umuhimu wa huduma ya umeme katika shughuli za kila siku za wananchi na biashara zao. Wataalamu wetu wanaendelea na kazi ya kurekebisha hitilafu hiyo ili kurejesha huduma katika hali ya kawaida.,” amesema Bi. Gowelle.

Kwa upande wake, Naibu Mkurugenzi Mtendaji anayeshughulikia Usafirishaji Umeme, Mhandisi Zakaria Mgalama, amesema mifumo ya TANESCO imeundwa kwa namna ambayo hitilafu inapotokea katika njia moja ya usafirishaji umeme, huduma inaweza kuendelea kupitia njia nyingine mbadala, hatua inayosaidia kupunguza athari kwa wateja.

Ameeleza kuwa njia hiyo ya msongo wa kilovoti 132 husafirisha umeme kutoka Kituo cha Kupokea na Kupoza Umeme cha Gongolamboto kwenda katika vituo vya Mbagala na Dege, Kigamboni, vinavyohudumia maeneo ya kusini mwa Mkoa wa Dar es Salaam pamoja na baadhi ya maeneo ya mikoa jirani.

“Mafundi na wataalamu wetu wanaendelea na kazi ya kurekebisha hitilafu hiyo. Tunatarajia kuwa ndani ya siku chache zijazo changamoto hii itakuwa imetatuliwa. Tunawashukuru wananchi kwa uvumilivu na ushirikiano wao wakati tukifanya kazi ya kurejesha huduma katika hali ya kawaida,” amesema Mhandisi Mgalama.

Katika hatua nyingine, Mhandisi Mgalama amesema Serikali ya Awamu ya Sita chini ya uongozi wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, imeendelea kuwezesha utekelezaji wa miradi mikubwa ya miundombinu ya umeme inayolenga kuongeza uwezo wa usafirishaji na kuimarisha uhakika wa upatikanaji wa umeme nchini.

Ametaja miradi hiyo kuwa ni pamoja na ujenzi wa njia ya kusafirisha umeme ya msongo wa kilovoti 400 kutoka Chalinze hadi Mkuranga, pamoja na njia ya msongo wa kilovoti 220 kutoka Pugu hadi Dundani, ambayo itasaidia kuimarisha miundombinu ya usafirishaji umeme na kuboresha huduma katika maeneo ya kusini mwa Dar es Salaam na maeneo mengine yatakayohudumiwa na miradi hiyo.

MAFUNZO KWA MAAFISA UFUATILIAJI YA TATHMINI MKOA,HALMASHAURI KUONGEZA CHACHU YA MAENDELEO NCHINI

Na Mwandishi Wetu-Morogoro

OFISI ya Waziri Mkuu (Sera, Bunge, Uratibu na Wenye Ulemavu) kupitia Idara ya Ufuatiliaji na Tathmini ya Utendaji wa Serikali  kwa kushirikiana na Chuo Kikuu Huria cha Tanzania, inaendesha mafunzo maalumu kwa maafisa kutoka Sekretarieti za Mikoa na Halmashauri nchini  kwa lengo la kuwajengea uwezo katika kufuatilia na kutathmini utekelezaji wa shughuli za Serikali.

Mafunzo hayo yanayofanyika mjini Morogoro yanalenga kuwawezesha washiriki kupata ujuzi wa kitaalamu kuhusu mifumo na mbinu sahihi za ukusanyaji, uchambuzi na matumizi ya taarifa za utendaji, ili kuboresha ufuatiliaji wa sera, mipango na miradi ya maendeleo pamoja na kuhakikisha inatekelezwa kwa ufanisi.

Akizungumzia mafunzo hayo, Mratibu kutoka Chuo Kikuu Huria cha Tanzania, ambaye pia ni Mhadhiri Mwandamizi wa Chuo hicho, Bw. Emmanuel Malya amesema, mafunzo hayo yatawawezesha maafisa kufanya tathmini zenye kuzingatia ushahidi na kutumia taarifa zinazopatikana katika kufanya maamuzi sahihi yatakayosaidia kuboresha utoaji wa huduma kwa wananchi.

Aidha, Bw. Malya amesema mafunzo hayo yanashirikisha watumishi wa idara za ufuatiliaji kutoka mikoa ya Mwanza, Kagera, Tanga pamoja na baadhi ya Halmashauri za Mkoa wa Dodoma kwa awamu ya kwanza huku akieleza kuwa hatua hiyo ni sehemu ya jitihada za Serikali za kuimarisha uwajibikaji, ufanisi na usimamizi wa utekelezaji wa shughuli za maendeleo katika ngazi za mikoa na Halmashauri.

Kwa upande wake, Dkt. Ashura Seleman, akizungumza kwa niaba ya Mkurugenzi wa Idara ya Ufuatiliaji na Tathmini ya Shughuli za Serikali, Bi. Sakina Mwinyimkuu, amesema, mafunzo hayo yatakuwa endelevu ili kuhakikisha watumishi wanapata ujuzi unaohitajika katika kufanya ufuatiliaji na tathmini kwa usahihi na weledi hatua itakayosaidia kubaini mafanikio, changamoto na mapungufu katika utekelezaji wa shughuli za Serikali na kuweka mikakati ya kuiboresha.

Dkt. Ashura ameeleza, Serikali inaendelea kuweka mkazo katika kuimarisha mifumo ya ufuatiliaji na tathmini ili kuhakikisha shughuli zinazotekelezwa zinapimwa kwa kuzingatia matokeo yaliyokusudiwa, huku taarifa zinazopatikana zikitumika kubaini mafanikio, changamoto na maeneo yanayohitaji maboresho. 

Baadhi ya washiriki wa mafunzo hayo wamesema maarifa waliyoyapata yatawasaidia kutekeleza majukumu yao kwa ufanisi zaidi wanaporejea katika maeneo yao ya kazi, hususan katika kusimamia na kufuatilia shughuli za Serikali ili kuhakikisha zinaleta matokeo yaliyokusudiwa na kutoa thamani ya fedha iliyotumika. 

 Pia wameongeza, wataimarisha matumizi ya taarifa za ufuatiliaji na tathmini katika kubaini changamoto mapema na kushauri hatua stahiki za kuboresha utekelezaji wa shughuli za Serikali.

Mwisho wa mafunzo hayo ya vitendo ya siku sita, yatawawezesha washiriki kutengeza nyaraka mbili za Ufuatiliji na Tathmini, ikiwemo Nyaraka ya Mpango wa Mwaka wa Ufuatiliaji na Tathimini ( M&E PLAN) na Muongozo Tendaji wa Ufuatiliaji na Tathmini ( OPERATIONAL MANUAL).

TBS YASISITIZA UMUHIMU WA VIWANGO KATIKA MAENDELEO YA VIWANDA

Shirika la Viwango Tanzania (TBS) limeeleza kuwa lina nafasi muhimu katika kuhakikisha utekelezaji wa sera ya viwanda kupitia uandaaji wa viwango, utoaji wa elimu kwa wazalishaji pamoja na kusogeza huduma za upimaji na uthibitishaji wa bidhaa karibu na wananchi.

MSD CHATO: UJENZI WA GHALA WAFIKIA ASILIMIA 97, HUDUMA KUNUFAISHA HALMASHAURI 17

Ujenzi wa Ghala Jipya la Bohari ya Dawa (MSD) Kanda ya Kagera lililopo Chato, mkoani Geita, umefikia asilimia 97 ya utekelezaji, hatua inayotarajiwa kuongeza uwezo wa taasisi hiyo kuhifadhi bidhaa za afya kwa ufanisi zaidi katika mikoa ya Kagera, Geita na maeneo jirani pindi litakapoanza kutumika.

Ghala hilo lenye ukubwa wa mita za mraba 4,800 na kugharimu kiasi cha Shilingi Bilioni 19 linatarajiwa kuwa kitovu muhimu cha kuhifadhi na kusambaza bidhaa za afya, huku likiongeza wigo wa huduma kutoka halmashauri 11 zinazohudumiwa sasa hadi Halmashauri 17.

Meneja wa MSD Kanda ya Kagera, Kalendero Masatu, amesema kukamilika kwa ghala hilo kutawawezesha kuongeza uwezo wa kuhifadhi bidhaa nyingi zaidi katika ubora unaohitajika na kupanua huduma kwa wateja wake.

“Tunatoa huduma kutokea ofisi zetu zilizopo Wilaya ya Muleba, Mkoa wa Kagera katika mazingira magumu kutokana na ufinyu wa nafasi ya kuhifadhi bidhaa pamoja na changamoto za hali ya hewa, hususan mvua nyingi zinazonyesha katika eneo hilo” amesema Masatu.

Ameeleza kuwa kupitia ghala jipya la Chato, Kanda hiyo itaongeza maeneo ya huduma kwa kujumuisha halmashauri zilizokuwa zikihudumiwa na Kanda ya Mwanza, pamoja na kuongeza halmashauri nyingine mbili kutoka Mkoa wa Kigoma, zilizokuwa zikihudumiwa na Kanda ya Tabora.

“Kwa uwepo wa ghala hili sasa tunaenda kutunza mzigo mkubwa na hivyo tutaweza kuwahudumia wateja wetu kwa upana zaidi. Pia, maeneo haya yako karibu nasi, hivyo tutarahisisha usambazaji na kupunguza gharama ambazo taasisi ilikuwa ikitumia,” amesema Masatu.

Kwa upande wa utekelezaji wa mradi, Mhandisi wa Kampuni ya HAINAN International Ltd, Patrick Laibo, amesema ujenzi ulianza Agosti 20, 2025 na ulipangwa kutekelezwa kwa kipindi cha miezi 14.

Amesema kwa sasa jengo la ofisi limefikia asilimia 99 ya utekelezaji, ghala kuu likiwa katika asilimia 96 kutokana na kazi za mwisho za ufungaji na ukamilishaji wa mfumo wa viyoyozi (AC), huku miundombinu ya nje ikiwa karibu kukamilika kwa asilimia 100.

Ameongeza kuwa kwa ujumla mradi umefikia asilimia 97 na kazi zilizobaki ni za ukamilishaji wa mifumo na maeneo machache ya mradi.

Mbali na kuimarisha miundombinu ya MSD, mradi huo umekuwa chanzo cha ajira kwa wananchi wa Chato, ambapo zaidi ya vijana 100 wamepata fursa za ajira kupitia utekelezaji wake. Mhandisi Laibo amesema mradi huo umechangia pia kuwajengea vijana uwezo na uzoefu wa kitaalamu kupitia ushiriki wao katika shughuli mbalimbali za ujenzi.

Akizungumzia mazingira ya kazi katika ghala hilo, Afisa Huduma kwa Wateja wa MSD Kagera, Julieth Msele, amesema jengo hilo lina nafasi kubwa na mazingira mazuri yatakayorahisisha utoaji wa huduma kwa wateja pamoja na uhifadhi wa bidhaa mbalimbali za afya.

Naye Fundi wa Mifumo ya Njia ya Hewa, Joseph Mwatoine, amesema mradi huo umekuwa fursa muhimu kwa vijana kupata ajira, kujiongezea kipato na kupata uzoefu wa kitaalamu kupitia ushiriki wao katika utekelezaji wa kazi mbalimbali za ujenzi.

Bi. Hellen Juma, mkazi wa Chato ameishukuru Serikali kwa kuleta mradi huo katika eneo hilo, akieleza kuwa mbali na kutoa ajira kwa wananchi, uwepo wa ghala hilo utarahisisha upatikanaji wa dawa kwa vituo vya kutolea huduma za afya vilivyopo maeneo ya jirani.

WMA: VIPIMO SAHIHI NI MSINGI WA MAFANIKIO YA SERA ZA VIWANDA NA UJASIRIAMALI

 

Na. WMA - DODOMA,

Wakala wa Vipimo (WMA) imesema matumizi ya vipimo sahihi ni msingi muhimu wa kuimarisha uzalishaji viwandani, kulinda haki za wafanyabiashara na walaji, na kuongeza ushindani wa bidhaa za Tanzania katika masoko ya ndani na nje.

Kauli hiyo imetolewa wakati wa uzinduzi wa Sera ya Maendeleo Endelevu ya Viwanda ya Mwaka 2025 na Sera ya Maendeleo ya Wajasiriamali Wadogo na wa Kati ya Mwaka 2003 (Toleo la 2025), uliofanywa na Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Mwigulu Lameck Nchemba, katika Ukumbi wa Mikutano wa Jakaya Kikwete (JKCC), jijini Dodoma.

Akizungumza katika tukio hilo, Afisa Mtendaji Mkuu wa WMA, Bw. Alban Kihulla, amesema vipimo sahihi vinajenga uaminifu katika biashara kwa kuhakikisha wanunuzi wanapata kiasi cha bidhaa kinacholingana na thamani ya fedha wanazolipa.

Amesema WMA inatekeleza jukumu hilo kwa kukagua bidhaa zilizofungashwa zinazozalishwa nchini pamoja na zinazoagizwa kutoka nje ya nchi kupitia bandari na vituo vya mipakani, ili kuhakikisha kuwa uzito au ujazo ulioainishwa kwenye vifungashio unalingana na kiasi halisi cha bidhaa kilichomo.

“Mnunuzi wa ndani au wa nje ya nchi anapochukua bidhaa yenye nembo ya Made in Tanzania, anatakiwa kupata kile hasa kilichoandikwa kwenye kifungashio. Hiyo ndiyo kazi yetu, na ndiyo sababu tunaziona sera hizi kama fursa ya kuimarisha imani kwa bidhaa za Kitanzania,” amesema Bw. Kihulla.

Ameeleza kuwa WMA pia hushirikiana na taasisi na mashirika ya vipimo ya kikanda na kimataifa katika kuimarisha ulinganifu wa vipimo na kusaidia kupunguza vikwazo vya biashara vinavyohusiana na vipimo.

Akizungumzia biashara ya mazao, amesema WMA inaendelea kuhakiki mizani inayotumika katika vituo vya ununuzi na viwanda vya usindikaji ili kuhakikisha wakulima wanapimiwa kwa usahihi na kulipwa kulingana na uzito halisi wa mazao yao.

“Mkulima anapouza korosho, kahawa au pamba, mizani inayotumika lazima iwe sahihi ili alipwe kwa uzito halisi wa mazao yake. Tunaendelea kuhakiki mizani katika vituo vya ununuzi na viwanda vya usindikaji, na kupambana na ufungashaji wa lumbesa unaomnyima mkulima haki yake,” amesema.

Kwa upande wa wajasiriamali wadogo na wa kati, amesema matumizi ya vipimo sahihi huwasaidia kufungasha bidhaa kwa kiasi kilichoainishwa, kudhibiti upotevu na kujenga uaminifu kwa wateja.

Amesema WMA inaendelea kutoa elimu kupitia njia mbalimbali, zikiwemo redio na televisheni, ili kuwawezesha wajasiriamali na wafanyabiashara kuelewa na kuzingatia matakwa ya vipimo katika shughuli zao. Wakala pia hutumia klabu za vipimo mashuleni kujenga uelewa wa matumizi ya vipimo sahihi tangu umri mdogo.

Aidha, amesema ukuaji wa viwanda na uwekezaji unaongeza mahitaji ya huduma za vipimo, ikiwemo uhakiki wa mizani, mita za umeme na mita za gesi asilia, pamoja na idhini za miundo ya vipimo vinavyokusudiwa kutumika katika shughuli zinazodhibitiwa kisheria.

Ameongeza kuwa WMA inaendelea kuboresha mifumo ya kidijitali ili kurahisisha upatikanaji wa huduma, sambamba na kuimarisha ukaguzi wa bidhaa zinazozalishwa nchini na zinazoagizwa kutoka nje, pamoja na uhakiki wa vipimo vinavyotumika viwandani na katika biashara.

“Tunawaomba wananchi wahakikishe mizani na vipimo wanavyotumia vina alama ya uhakiki ya WMA, na watoe taarifa pale wanapoona kipimo kisicho sahihi. Kipimo sahihi ni haki ya kila mwananchi,” amesisitiza.

WMA ni miongoni mwa taasisi zilizo chini ya Wizara ya Viwanda na Biashara zilizoshiriki maonesho na kongamano lililoambatana na uzinduzi huo. Wananchi na wafanyabiashara waliotembelea banda la Wakala walipata elimu kuhusu matumizi ya vipimo sahihi na huduma zinazotolewa na WMA.

Sera hizo zinalenga kuimarisha maendeleo ya viwanda na ujasiriamali kwa kuongeza uzalishaji, thamani ya malighafi za ndani, fursa za ajira na upatikanaji wa mitaji na masoko kwa wajasiriamali, ikiwa ni sehemu ya juhudi za kufikia malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050.

PSSSF YAKABIDHI MIRADI YA MAJI SHULE MBILI DODOMA

Meneja wa Mfuko wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw. Lulyaya Sayi (Aliyesimama) akizungumza katika hafla ya kukabidhi mradi wa kisima Cha maji katika Shule ya Sekondari Kimaghai A, Wilayani Mpwapwa jijini Dodoma Novemba 4, 2026.

Kaimu Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Mpwapwa, Bw. Ally Akida (Wapili kushoto), Meneja wa Mfuko wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw. Lulyalya Sayi (Wanne kushoto), na Mkuu wa Shule ya Sekondari Kimaghai A, Bi. Eudia Medaa (Watano kushoto) na baadhi ya viongozi wa wilaya na walimu wa shule hiyo, wakiungana kuzindua, mradi wa maji uliofadhiliwa na Mfuko wa PSSSF katika hafla ya uzinduzi iliyofanyika shuleni hapo Novemba 4, 2026

Kaimu Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Mpwapwa, Bw, Ally Akida (Aliyesimama) akizungumza katika hafla ya kukabidhi mradi wa kisima Cha maji uliofadhiliwa na Mfuko wa PSSSF katika Shule ya Sekondari Kimaghai A, jijini Dodoma. Hafla hiyo imefanyika Novemba 4, 2026.

Meneja wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw, Lulyaya Sayi, Kaimu Afisa Elimu wa Halmashauri ya mji Dodoma Bw, Yasin Mponda, Mkuu wa Shule ya Msingi Uhuru wakishuhudia uwepo wa maji kwa uhakika baada ya kukamilika kwa mradi huo katika Shule ya Msingi Uhuru.

Picha ya pamoja ikionyesha Meneja wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw. Lulyaya Sayi, Kaimu Afisa Elimu wa Halmashauri ya Mji wa Dodoma, Bw. Yassin Mponda, Mkuu wa Shule ya Msingi Uhuru, Bi. Agatha Mosha, pamoja na watumishi, wazazi, na wanafunzi waliohudhuria katika uzinduzi wa mradi wa maji katika Shule ya Msingi Uhuru.

Kaimu Afsa Elimu wa Halmashauri ya Mji wa Dodoma, Bw, Yasin Mponda akizungumza katika hafla ya kukabidhi mradi mradi wa kisima Cha maji katika Shule ya Msingi Uhuru, Dodoma.

Meneja wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw, Lulyaya Sayi akizungumza katika hafla ya kukabidhi mradi wa kisima Cha maji katika Shule ya Msingi Uhuru.

*Miradi Kunifaisha zaidi ya Watu 1000

*Wanafunzi Waanzisha Bustani Kuboresha Lishe

Mfuko wa Hifadhi ya Jamii kwa Watumishi wa Umma (PSSSF) umekabidhi miradi miwili ya visima vya maji vyenye thamani ya Shilingi milioni 55 katika Shule ya Sekondari Kimaghai, Mpwapwa, na Shule ya Msingi Uhuru, jijini Dodoma, inayotarajiwa kunufaisha zaidi ya watu 1,000.

Akizungumza wakati wa makabidhiano ya mradi wa Kimaghai A, Kaimu Mkurugenzi Mtendaji wa Halmashauri ya Wilaya ya Mpwapwa, Bw. Ally Akida, aliishukuru PSSSF kwa kutatua changamoto ya muda mrefu ya maji, akieleza kuwa mradi huo utanufaisha zaidi ya watu 600.

Naye Kaimu Afisa Elimu wa Jiji la Dodoma, Bw. Yasin Mponda, aliipongeza PSSSF kwa kukubali  ombi la Shule ya Msingi Uhuru, akieleza kuwa Mfuko umeifanya shule hiyo kujiona inathaminiwa.

Kwa upande wake, Mkuu wa Shule ya Msingi Uhuru, Bi. Agatha Mosha, aliishukuru PSSSF kwa mradi huo ambao umewezesha kuanzishwa kwa kilimo cha mbogamboga kwa ajili ya kuboresha lishe ya wanafunzi na unatarajiwa kunufaisha zaidi ya watu 500.

Makabidhiano ya miradi hiyo yalifanyika tarehe 3 na 4 Novemba 2026, yakiongozwa na Meneja wa PSSSF Kanda ya Kati, Bw. Lulyaya Sayi, aliyewataka wanafunzi, walimu na wananchi kutunza visima na miundombinu yake ili iendelee kutoa huduma kwa muda mrefu.