JAB YAONYA MATUMIZI MABAYA YA AI KATIKA UANDISHI WA HABARI

 

Na Mwandishi Wetu.

Waandishi wa Habari nchini wametakiwa kuhakikisha uhuru wa habari hautumiki kama mwanya wa kusambaza taarifa zisizothibitishwa, kukashifu au kuvunja utu wa watu, hususan katika kipindi hiki ambacho matumizi ya teknolojia ya Akili Unde (AI) yanaongeza kasi ya uzalishaji na usambazaji wa maudhui.

Wito huo umetolewa leo tarehe 9 Novemba, 2026, na Kaimu Mkurugenzi Mkuu wa Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari (JAB), Wakili Patrick Kipangula, wakati akizungumza na Waandishi wa Habari wa Azam Media katika siku ya kwanza ya mafunzo ya siku tatu kwa chombo hicho yaliyofanyika Ukumbi wa Mikutano wa Bodi, jijini Dar es Salaam.

Wakili Kipangula amesema uhuru wa habari una thamani unaposaidia jamii kupata ukweli, kufanya maamuzi sahihi na kuwawajibisha wenye mamlaka bila kukiuka sheria, maadili na haki za watu wengine.

“Uhuru wa habari si uwezo wa kusema kila kitu, bali ni hekima ya kutafuta ukweli, ujasiri wa kuusema na dhamira ya kuwajibika kwa kile kinachosemwa. Sheria huulinda uhuru, maadili huupa mwelekeo na weledi huupa thamani,” amesema Wakili Kipangula.

Aidha, amewataka Waandishi wa Habari kuifahamu na kuzingatia Sheria ya Huduma za Habari pamoja na sheria nyingine zinazogusa utekelezaji wa majukumu yao, ikiwemo Sheria ya Ulinzi wa Taarifa Binafsi.

Kwa upande wake, Dkt. Egbert Mkoko, akiwasilisha mada kuhusu maadili katika uandishi wa habari, amesema maamuzi ya kitaaluma yanapaswa kuzingatia maadili yanayokubalika katika jamii bila kwenda kinyume na sheria za nchi.

Ameeleza kuwa jambo linaweza kuonekana kuwa la kawaida au kukubalika katika jamii, lakini likawa na athari za kisheria, hivyo Waandishi wa Habari wanapaswa kupima kwa makini maslahi ya umma, haki za wahusika na madhara yanayoweza kusababishwa na taarifa kabla ya kuichapisha.

“Tunawasisitiza Waandishi wa Habari kuandika habari zinazozingatia maadili ya kitaaluma, lakini maadili hayo pia yaendane na sheria za nchi,” amesema Dkt. Mkoko.

Mafunzo hayo yanayowashirikisha  Waandishi wa Habari, waandaaji wa vipindi, Watangazaji wa Redio na Televisheni, Wapiga picha na Wahariri zaidi ya 90 ni sehemu ya jitihada za JAB za kuimarisha weledi, uwajibikaji na uzingatiaji wa sheria na maadili miongoni mwa Waandishi wa Habari nchini, ili kuhakikisha jamii inapata taarifa sahihi, salama na zenye manufaa.

TANZANIA SASA INA ZIADA YA UMEME

Shinyanga.

Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungvano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Mwigulu Nchemba, amesema kukamilika kwa ujenzi wa Bwawa la Kufua Umeme la Julius Nyerere (JNHPP), lenye uwezo wa kuzalisha megawati 2,115, kumeimarisha upatikanaji wa umeme nchini na kuiwezesha Tanzania kuwa na ziada ya umeme.

Amesema hayo leo, Novemba 9, 2026, wakati wa ziara yake mkoani Shinyanga, inayoendelea kwa lengo la kusikiliza na kutatua kero za wananchi.

Ameeleza kuwa kukamilika kwa mradi huo ni matokeo ya maamuzi ya kimkakati yaliyofanywa na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kuhakikisha miradi mikubwa ya kimkakati inakamilika.

Aidha, Waziri Mkuu amebainisha kuwa kutokana na maamuzi hayo, baadhi ya miradi ya maendeleo ilisimamishwa kwa muda, ikiwemo miradi ya barabara, maji na umeme, ili kuwezesha Serikali kuelekeza nguvu katika kukamilisha mradi huo mkubwa wa uzalishaji wa umeme.

Amesisitiza kuwa kwa sasa matokeo ya maamuzi hayo yanaonekana kupitia uzalishaji wa umeme unaochangia kuimarisha uhakika wa nishati nchini.

DC ITUNDA AMWAKILISHA RC SAGINI KWENYE MAHAFALI YA TIA MBEYA

📍Awahimiza wahitimu kuwa wabunifu na wazalendo

Na Mwandishi Wetu, Mbeya

MKUU wa Wilaya ya Mbeya, Mhe. Solomon Itunda, amemwakilisha Mkuu wa Mkoa wa Mbeya, Mhe. Jumanne Sagini, katika mahafali ya Chuo cha Uhasibu Tanzania (TIA), Kampasi ya Mbeya, ambapo amewapongeza wahitimu kwa kuhitimu mafanikio ya masomo yao na kuwataka kutumia elimu na ujuzi walioupata kuleta mabadiliko chanya katika jamii na taifa kwa ujumla.

Akizungumza wakati wa mahafali hayo, Mhe. Itunda amewahimiza wahitimu hao kuwa wabunifu, wazalendo na wenye maadili mema katika utekelezaji wa majukumu yao, akisisitiza kuwa elimu waliyoipata inapaswa kuwa nyenzo thabiti ya kutatua changamoto za kijamii, kuongeza tija mahali pa kazi, na kutumia fursa zilizopo kujiajiri badala ya kusubiri ajira pekee.

Aidha, aliwataka waendelee kuendana na kasi ya mabadiliko ya sayansi na teknolojia pamoja na mahitaji ya soko la ajira la sasa kwa kujifunza bila kuchoka, akibainisha kuwa mafanikio ya kijana mmoja mmoja na taifa kwa ujumla yanategemea uwezo wa vitendo, ubunifu, na uwajibikaji.

Katika hotuba yake, Mhe. Itunda ametumia fursa hiyo kumpongeza Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa uwekezaji mkubwa unaofanywa na Serikali katika sekta ya elimu, ikiwemo uboreshaji wa mazingira ya kujifunzia na kufundishia, uimarishaji wa miundombinu ya elimu ya juu, na upanuzi wa fursa za elimu kwa vijana wa Kitanzania, uwekezaji ambao ni nguzo kuu ya kujenga nguvu kazi yenye ushindani.

Pia, ameupongeza uongozi wa Chuo cha TIA kwa juhudi zake thabiti za kutoa elimu inayokidhi mahitaji halisi ya soko la ajira, na kumshukuru Mkuu wa Mkoa, Mhe. Jumanne Sagini, kwa imani na ushirikiano anaoendelea kumpa katika kumwakilisha kwenye shughuli mbalimbali za kiserikali mkoani hapo.

Mwisho

WADAU WA MAJI WATAKIWA KULIPIA MATUMIZI

Watumiaji wakubwa wa  maji  kutoka Sekta Binafsi na Sekta ya Umma wametakiwa kutimiza jukumu lao la malipo ya huduma wanayoipata ili kazi ya kuimarisha vyanzo vya maji ifanyike kwa ukamilifu.

Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya  Maji na Mazingira  Mhe. Jackson Kiswaga (Mb) ametaka malipo ya madai hayo kufanyika akiongoza kamati hiyo kukagua udabuaji na ujenzi wa kingo za mto Lumemo, Kilombero mkoa wa Morogoro.

Mhe. Kiswaga amesema malipo hayo yanasaidia sio tu katika utunzaji na uendelazaji wa vyanzo vya maji bali pia kutoa suluhu zinazosababishwa na mabadiliko ya tabianchi ikiwamo mafuriko. 

Amesema kazi ya udabuaji ni endelevu hivyo inahitaji fedha wakati wote ili maisha ya wananchi yawe salama endapo maji yanazidi katika mkondo wake, akitolea mfano eneo la Ifakara ambapo mavuriko yamekua kero katika shughuli za wananchi za kila siku.

Kazi ya udabuaji na ujenzi wa kingo katika maeneo korofi katika mto  Lumemo imegharimu kiasi cha shilingi milioni 294 na kufanikisha eneo lote itagharimu takribani shilingi bilioni 2.2 

Pamoja na hilo, Mhe. Kiswaga ameiongoza kamati kukagua mradi wa maji wa miji 28, ambao utekelezaji umefika asilimia 95.

Amesema suala la vifaa na bidhaa za kiufundi zinazoagizwa nje ya nchi zipewe kipaumbele kufika katika eneo la kazi ili mradi ukamilike kwa wakati na wananchi waanze kupata huduma ya maji katika kata sita za Kilombero.

Amesema mradi huo utazalisha kwa siku maji  lita za ujazo milioni 20 wakati mahitaji hivi sasa  ni lita milioni 10. 

Mhe. Kiswaga ameelekeza viongozi wa mamlaka za serikali za mitaa, wawashirikishe wananchi katika kulinda na kuthamini vyanzo vya maji kwa sababu kukamilika kwa mradi huo huduma ya maji itapatikana kwa asilimia 100.

Katibu Mkuu, Wizara ya Maji Mhandisi Mwajuma Waziri, kwa niaba ya Waziri wa Maji ameainisha kuwa maelekezo yote ya kamati yatafanyiwa kazi ikiwamo kuhakikisha vifaa vya mradi havikwami na kukutana na wadau wanaotegemea huduma ya maji kufanikisha shughuli mbalimbali za maendeleo kuona namna bora ya kulipa madeni.

TISEZA YATANGAZA FURSA ZA UWEKEZAJI KATIKA KILIMO CHA HORTICULTURE

Mamlaka ya Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi Tanzania (TISEZA) imewahimiza wawekezaji wa ndani na nje ya nchi kuchangamkia fursa zilizopo katika sekta ya kilimo cha bustani (Horticulture), hususan uwekezaji katika uzalishaji, uhifadhi, usafirishaji na uongezaji thamani wa mazao.

Meneja Uhamasishaji wa Kizazi cha Nje kutoka TISEZA, Daudi Riganda, amesema sekta hiyo inayojumuisha maua, matunda, mbogamboga na viungo inaendelea kuwa na fursa za kiuchumi kupitia mauzo ya nje na kuvutia mitaji, huku akitaja uwekezaji katika umwagiliaji, maghala, vyumba vya ubaridi (Cold Rooms), vituo vya kuhifadhi mazao (Cold Stores) na viwanda vya kuongeza thamani.

Akizungumza katika Maonesho ya Hortilogistical Africa 2026, Riganda amesema TISEZA imeshiriki kutoa elimu na kuhamasisha uwekezaji, huku ikitumia kituo cha huduma za pamoja (One Stop Center) kinachojumuisha taasisi takribani 15 za Serikali kuwezesha wawekezaji kupata huduma sehemu moja badala ya kufuata taasisi mbalimbali, amesema mwekezaji anayekidhi vigezo na kukamilisha nyaraka zinazohitajika anaweza kupata cheti cha uwekezaji ndani ya saa 24.

Ameeleza kuwa kwa mujibu wa masharti aliyoyataja, Mtanzania anahitaji mtaji wa takribani Sh milioni 150, sawa na Dola za Marekani 50,000, huku mwekezaji wa kigeni au ubia akihitaji Dola za Marekani 500,000, akiwahimiza Watanzania kutumia fursa zilizopo katika sekta hiyo.

Kwa upande wa Ofisi ya Mageuzi ya Kilimo,  mwakilishi wake amesema moja ya malengo yanayohamasishwa kupitia maonesho hayo ni kupunguza upotevu wa mazao ya bustani baada ya mavuno kutoka asilimia 40 hadi asilimia 20, kupitia uwekezaji katika miundombinu ya uhifadhi na uongezaji thamani. Fursa hizo zinahusisha mazao ya kimkakati yakiwemo parachichi, ndizi, zabibu na viungo.

Naye Nasrul Salum Nasrul kutoka Mamlaka ya Maendeleo ya Biashara Tanzania (TanTrade), amesema ushiriki wao katika kituo hicho unalenga kuwaunganisha wazalishaji na masoko ya ndani, kikanda na kimataifa, pamoja na kukuza wajasiriamali wadogo ili waweze kupanua biashara zao na kufikia masoko makubwa.

Kwa upande wake, Tulibako Minga kutoka Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA), amesema kituo hicho kinatoa huduma kwa wadau wa mnyororo wa thamani wa Horticulture, kuanzia uzalishaji, biashara ya ndani na nje ya nchi hadi usafirishaji wa mazao.

Naye Mdili Katemani kutoka Mamlaka ya Afya ya Mimea na Viuatilifu Tanzania (TPHPA), amesema mamlaka hiyo inasaidia kufungua masoko mapya ya kimataifa, kukagua mazao yanayosafirishwa nje ya nchi na kutoa cheti cha afya ya mimea (Phytosanitary Certificate), huku ikiwawezesha wakulima kupata taarifa na kutimiza masharti ya masoko ya kimataifa.

NDEJEMBI AITAKA WIZARA YA KILIMO,TANTRADE KUWAUNGANISHA VIJANA NA MASOKO YA KIMATAIFA

Makamu wa Rais wa Tanzania, Deogratius Ndejembi, ameitaka Wizara ya Kilimo kwa kushirikiana na Mamlaka ya Maendeleo ya Biashara Tanzania (TANTRADE), kuweka mazingira yatakayowawezesha vijana wabunifu katika sekta ya kilimo kupata fursa za masoko, kufahamu viwango vya bidhaa na kuunganisha miradi yao na fursa za ufadhili ili kuongeza ushindani wa mazao ya Tanzania katika masoko ya kimataifa.

Ametoa wito huo leo Novemba 9, 2026, wakati wa ufunguzi wa Maonesho ya Kilimo cha Mbogamboga, Maua na Matunda, yaliyowaleta pamoja washiriki kutoka Bara la Afrika, Ulaya na Asia (Hortilogistical Africa 2026), jijini Arusha, ambapo akisisitiza umuhimu wa Serikali na sekta binafsi kushirikiana kukuza ubunifu na biashara za vijana katika sekta ya kilimo.

Amesema vijana wanaojihusisha na uzalishaji wa mazao Mbogamboga na matunda, wanahitaji kuungwa mkono kwa kutambuliwa ubunifu wao, kuunganishwa na taasisi husika na kupata mwongozo wa viwango vya kimataifa vinavyohitajika kwa bidhaa mbalimbali zikiwemo kakao na parachichi ili ziweze kushindana katika masoko ya nje.

Aidha, ameeleza kuwa Serikali inapaswa kukamilisha juhudi zinazofanywa na sekta binafsi kwa kuwaunganisha vijana na wadau wanaoweza kuwasaidia kuandaa maandiko ya miradi, kupata ufadhili na kufikia hatua ya utekelezaji wa miradi yao.

Amesisitiza  umuhimu wa kuhakikisha ruzuku za pembejeo zinawafikia wakulima wenye uwezo wa kuzalisha kwa kuzingatia mahitaji ya soko, akitolea mfano wa miche 130,000 ya parachichi inayotolewa na Serikali na kuhoji iwapo inawafikia walengwa wenye uhakika wa soko la mazao hayo.

Kwa upande wake, Jofrey Ombeni Munisi kutoka kampuni ya Onocado Farm, ameishukuru Serikali kupitia COPRA na Shirika la TAHA kwa kuwawezesha wazalishaji kupata fursa za kutembelea maeneo mbalimbali na kushiriki shughuli za kibiashara ndani na nje ya nchi, akisema ushirikiano huo umemsaidia kukuza biashara yake katika masoko ya kimataifa na kufahamu viwango vinavyotakiwa.

Naye Hamza Mohammed Nangameta kutoka Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA), amesema Tanzania inazalisha zaidi ya tani milioni 4 za ndizi kwa mwaka, zikiwemo aina za Malindi, Kisukari na Mzuzu, huku mikoa inayozalisha zao hilo ikiwa ni Kilimanjaro, Arusha, Mbeya, Njombe, Morogoro na Tanga. Ameongeza kuwa nchi inazalisha zaidi ya tani laki 8 za mananasi, yanayozalishwa katika mikoa ya Pwani, Mwanza, Geita, Morogoro na Mbeya.

Amesema Tanzania inaendelea kutumia fursa za masoko ya nje kwa kusafirisha ndizi katika nchi za Afrika Kusini, Uganda, Kenya, Malawi na Zambia, huku mananasi yakiuzwa Uganda na Visiwa vya Komoro, akisisitiza umuhimu wa kuimarisha uzalishaji na biashara ya mazao hayo ili kuongeza fursa za kiuchumi kwa wakulima na wafanyabiashara.

WRRB YATANGAZA MAZAO YA TANZANIA KWA WANUNUZI WA KIMATAIFA SHANGHAI

Bodi ya Usimamizi wa Stakabadhi za Ghala (WRRB) imeshiriki katika Maonesho ya Tisa ya Kimataifa ya Uagizaji wa Bidhaa ya China (CIIE) jijini Shanghai, nchini China, kwa lengo la kutangaza Mfumo wa Stakabadhi za Ghala na kuwaunganisha wanunuzi wa kimataifa na fursa za biashara ya mazao ya Tanzania.

Katika maonesho hayo ya siku tano (Novemba 5-10, 2026), WRRB imeeleza jinsi mfumo huo unavyowezesha uhifadhi wa mazao katika maghala yenye leseni, utunzaji wa ubora wake na uuzaji wake kwa uwazi.

Akizungumza alipotembelea banda la Tanzania katika maonesho hayo, Waziri wa Biashara na Maendeleo ya Viwanda Zanzibar, Mhe. Omar Said Shabaan, amepongeza ushiriki wa Tanzania, hususan wa taasisi za serikali, akisema maonesho hayo yanazipa taasisi hizo fursa ya kutangaza huduma zinazotolewa nchini.

Amesisitiza umuhimu wa Tanzania kutumia maonesho hayo kujitangaza kimkakati na kufikia wanunuzi wa kimataifa wanaotafuta bidhaa za Tanzania.

Aidha, Mwakilishi wa kampuni ya Chengdu Jintao Yunhui International Trade Co., Ltd. ameonesha kuvutiwa na ufuta mweupe wa Tanzania, ambao ni miongoni mwa mazao yanayouzwa kupitia Mfumo wa Stakabadhi za Ghala.

WATAALAMU WA KUJITOLEA KUTOKA JAPAN WACHANGIA MAENDELEO YA TANZANIA

Naibu Katibu Mkuu wa Wizara ya Fedha, Bw. Elijah Mwandumbya, akieleza mchango wa Shirika la Maendeleo la Kimataifa la Japan (JICA) na Mpango wa Japan Overseas Cooperation Volunteers (JOCV) katika kukuza maendeleo ya kijamii na kiuchumi, wakati wa hafla ya kuadhimisha miaka 60 tangu kuanzishwa kwa Mpango wa JOCV, iliyofanyika jijini Dar es Salaam.

WAZIRI WA MAMBO YA NJE WA OMAN AWASILI NCHINI KWA ZIARA YA KIKAZI

Waziri wa Mambo ya Nje wa Usultani wa Oman, Mhe. Sayyid Badr bin Hamad bin Hamood Albusaidi, Novemba 9, 2026 amewasili nchini Tanzania kwa ziara ya kikazi.

DAKIKA NANE NA SEKUNDE 7 ZA MAKAMU WA RAIS MHE DEOGRATIUS NDEJEMBI, ZINAZOIBUA MATUMAINI KILIMO CHA BUSTANI

Na Mwandishi Wetu

Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Deogratius Ndejembi, ameielekeza Mamlaka ya Maendeleo ya Biashara Tanzania (TANTRADE) kuongeza juhudi za kutafuta na kupanua masoko ya kimataifa kwa kubaini bidhaa zinazohitajika pamoja na viwango vya ubora vinavyotakiwa katika masoko hayo.

DCEA YAVUNJA MTANDAO WA KIMATAIFA WA DAWA ZA KULEVYA

NA EMMANUEL MBATILO, DAR ES SALAAM

Mamlaka ya Kudhibiti na Kupambana na Dawa za Kulevya (DCEA) kwa kushirikiana na Kitengo cha Kitaifa cha Kudhibiti Dawa za Kulevya nchini Kenya (NANB), imefanikiwa kukamata jumla ya paketi 753 za dawa za kulevya aina ya heroin na methamphetamine katika operesheni zilizofanyika Tanzania na Kenya, huku watuhumiwa saba wakikamatwa.

JAB YAWATAKA WAANDISHI KUZINGATIA MAADILI NA SHERIA

Na Mwandishi Wetu.

Waandishi wa Habari nchini wametakiwa kuhakikisha uhuru wa habari hautumiki kama mwanya wa kusambaza taarifa zisizothibitishwa, kukashifu au kuvunja utu wa watu, hususan katika kipindi hiki ambacho matumizi ya teknolojia ya Akili Unde (AI) yanaongeza kasi ya uzalishaji na usambazaji wa maudhui.

Wito huo umetolewa leo tarehe 9 Novemba, 2026, na Kaimu Mkurugenzi Mkuu wa Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari (JAB), Wakili Patrick Kipangula, wakati akizungumza na Waandishi wa Habari wa Azam Media katika siku ya kwanza ya mafunzo ya siku tatu kwa chombo hicho yaliyofanyika Ukumbi wa Mikutano wa Bodi, jijini Dar es Salaam.

Wakili Kipangula amesema uhuru wa habari una thamani unaposaidia jamii kupata ukweli, kufanya maamuzi sahihi na kuwawajibisha wenye mamlaka bila kukiuka sheria, maadili na haki za watu wengine.

“Uhuru wa habari si uwezo wa kusema kila kitu, bali ni hekima ya kutafuta ukweli, ujasiri wa kuusema na dhamira ya kuwajibika kwa kile kinachosemwa. Sheria huulinda uhuru, maadili huupa mwelekeo na weledi huupa thamani,” amesema Wakili Kipangula.

Aidha, amewataka Waandishi wa Habari kuifahamu na kuzingatia Sheria ya Huduma za Habari pamoja na sheria nyingine zinazogusa utekelezaji wa majukumu yao, ikiwemo Sheria ya Ulinzi wa Taarifa Binafsi.

Kwa upande wake, Dkt. Egbert Mkoko, akiwasilisha mada kuhusu maadili katika uandishi wa habari, amesema maamuzi ya kitaaluma yanapaswa kuzingatia maadili yanayokubalika katika jamii bila kwenda kinyume na sheria za nchi.

Ameeleza kuwa jambo linaweza kuonekana kuwa la kawaida au kukubalika katika jamii, lakini likawa na athari za kisheria, hivyo Waandishi wa Habari wanapaswa kupima kwa makini maslahi ya umma, haki za wahusika na madhara yanayoweza kusababishwa na taarifa kabla ya kuichapisha.

“Tunawasisitiza Waandishi wa Habari kuandika habari zinazozingatia maadili ya kitaaluma, lakini maadili hayo pia yaendane na sheria za nchi,” amesema Dkt. Mkoko.

Mafunzo hayo yanayowashirikisha  Waandishi wa Habari, waandaaji wa vipindi, Watangazaji wa Redio na Televisheni, Wapiga picha na Wahariri zaidi ya 90 ni sehemu ya jitihada za JAB za kuimarisha weledi, uwajibikaji na uzingatiaji wa sheria na maadili miongoni mwa Waandishi wa Habari nchini, ili kuhakikisha jamii inapata taarifa sahihi, salama na zenye manufaa.